लिम्वूवान - साहित्य

ए--- छोरा--के भन्दैछु

2012-01-25T05:21:00.000-08:00

सावरा योङ्हङ लिम्बु

ए--छोरा म के भन्दै छु
सुन्दै होलास्नी ?
धर्तिबाट
आकासमा करेङ्कुरुङ्ग उडि गयो
बनपालामा लाटिकोसेराहरु
कराएको नि बेर भो
अब त
पूर्व फाट्यो,,,, है
ईङ्वा आङ कासेरो
नाम्मिङ्ग आङ पिन्देरो
ए,,,छोरा,,,,
त्,,,, युगौबाट्
कती सुत्छस ?
अब त निद्रा पुगेन्
कती सुछस्,,, ह,, ?
तेरो छातिमा
सत्रुको बुट आउलान नि
होस गर ?
के भन्दै छु म सुन्दै होलास नि ?
किन मदहोसमा छस ?
हिजो धेरै नपिई भनेको होइन ?
उफ्:::
तलाई निगार र मरचाको
मात लागे जस्तो छ
तलाई कोर्ला लगाउ छु
नत्र ,
तैले तेरो घर सम्हाल्नु सक्दैनस ?
ए,, छोरा,,,
उठ ,,छिटै,,उठ्,,
तेरो आगनिमा
बर्षऔ देखी अन्द्ङ्फुङ्
र सेक्मुरी फुङ फुलेको छैन्
तेरो फेजा-- र्लि--मा,,धेरै ,,खिया
लागिसक्यो ।
अब्,
फेजा र लि उठाउनु पर्छ
जे पर्छ पर्छ
अन्तिम कसम्
ए--छोरा म के भन्दै छु सुन्दै
होलस नि ?
तेरो दलेनी र करेसामा
सेक्मुरी रन्द्ङ्फुङ फुलाउनु पर्छ
तेरो
चेलीहरुको गहनाहरु
साम्याङ्फुङ युप्पाफुङ्
र्मुर्चुङ्गा बिनायो
लुटेर लान लाज्ञो
त्यस्को कठोर प्रतिरोध गर्नु पर्छ
छोरा,,,छिटो,, गर्
कावामा र ईङ्वामाको
सङ्लो पानी ल्याएर्
दर्सिङ ढुङ्गा र दुबो हालि
युमाको पाउमा बल माग्
छोरा
मलाई थाहा छ
पकै चुनामी जान्छ
आदी चल्छ
असिना र पानी आउ छ
यहाँ
कतिखेर जे पनि हुनसक्छ्
चाडो गर छोरा
बिहानिमा मिर्मिरे भैसक्यो
चेब्रुङ्ग निकालेर बजाउदै, बजाउदै,
तेरो घर परिक्रमा गर्
हेर मुन्दुम अनुसार्
आफ्नु घर बिहानै बद्नुरे
यो
समय सुतेर
दिवा स्वप्न देख्ने होइन
पटुकी कसेर उठ्ने बेला हो
ए--छोरा---के--भन्दै छु
सुन्दै--होलास्नी ?
जोगी सन्यासी हु ,, भन्दै
रुप फेरेर आई तिम्रा घर भित्रका
गोपनियता बुज्न चाहेमा
आन्तरिक मामलाहरु

नभन्नु नि
यदी ,
भने छौ भने
छलकपट्मा सर्बस्व हुने छौ नि
तथाकथित्
चनाखो हुन नि
छोरा,,
तिम्रा साथीहरु
मिलेर थक्सुबा र तिलिङ्गा को
समुह बनाउनु नि
कथाम कदाचित्
मलाई लुटेर बलत्कार्
गर्ने दुस्प्रायस गरेमा
खरानीताल मा प्रतिरोध गर्नु पर्छ नि

पान्थर - नगी ५

पत्रसाहित्य भाग - ११

2012-01-15T02:16:00.000-08:00

प्रिय क्रिसा

यथार्थ जीवनको अनेकौं पाटाहरुबाट जीवन जीउँन र भोग्नुको सुमधुर अभिवादन ।

हामीले जीवनलाई सोझो रुपले हेर्दा वा चिहाउँदा एउटै र उस्तै जस्तो देख्न पुग्दछौं । तर जव भोगाईका क्रमहरु,श्रृङखलाहरु सुरु हुन्छन् तव जीवनले भोग्नु पर्ने,देख्नु पर्ने,टेक्नु पर्ने मात्र नभएर केलाउँनु पर्ने यथार्थका पक्षहरु,पाटाहरु,विषयहरु रहेछन् । तिनै विषयवस्तुहरुलाई सरल तरीकाले जीवनयापनमा लागू गराउँन समाजका,देशका,बिश्वका बुद्धिजिवी,विचारक,दार्शनिक,राजनितिज्ञ र बैज्ञानिकहरु लागि परेकाछन् । नयाँ खोज,अनुसन्धान,अध्यायनले मानिसका गुण अवगुणसंगै आउँने अनेकौ नयाँ रहस्य पत्ता लाग्दै गएकाछन् । र बाँकी धेरै कुराहरु अझै रहस्य मै पनि छन् । ती विषयवस्तुहरु,खोज,अनुसन्धान र अध्यायनहरु नयाँ समयका नयाँ पिडीहरुलाई हुन् । आजसम्म पत्ता लागेका वा थाहा भएका विषयवस्तुहरुले,खोज,अनुसन्धान र अध्यायनहरुले हाम्रो जीवनलाई अगाडी बढाउँन ठुलो सहयोग पुगेको छ । जुनवेला मानिसहरुले प्रविधीहरु थाहा नपाउँदा वा नजान्दा जीवन रक्षाको लागि हरेक दिन त्रसीत हुनु परेको थियो। यी आदी इत्यादी कुराहरु हाम्रै मानव विकासको इतिहासलाई अध्यायन गरे थाहा पाउँन सकिन्छ । तर आज ती पुराना दुख,दर्द र अध्यारो पाटो नयाँ चिन्तन,खोज,बिचार,अध्यायन र अनुसन्धानले पुरी दिएको छ । बैज्ञानिक सोच, खोज,बिचार,अध्यायन र अनुसन्धानले नयाँ आयाम र समयमा प्रवेश गराएको छ । हिजोका ती क्षणहरुलाई इतिहास वा दस्तावेजको रुपमा मात्र हेर्न सक्दछौ । हुन त मानव बिकासक्रमलाई नियाल्ने हो भने त्यो प्रागइतिहासलाई पल्टाउँनै पर्ने हुन्छ । तर आज यो हाम्रो विश्वमा, परीवेशमा नयाँ रङगको चमक देख्न थालिएको छ । जुन रङग मानिसको लागि उपयुक्त छ । त्यहि उपयुक्ततालाई आफु सुहाउँदो बनाएर प्रयोग गर्न चाहन्छौ । किनकी मानिस त्यस्तो प्राणी हो जो यस ब्रम्हाण्डमा रहेका अन्य प्राणीहरु मध्ये सर्वश्रेष्ठ ,शक्तीसाली र विवेकी हो । किनभने अन्य प्राणीमा मानिसको झैं ज्ञान र विवेक हुँदैन पनि । त्यसैले मानिसको तुलनामा अन्य प्राणीहरु आउन सकेनन् । जीवनको स्वतन्त्र भोग्नु र त्यसपछि मृत्युलाई अङगाल्नु ती अन्य प्राणीहरुको नियति बनेको छ । हो त्यसैले त क्रिसा मानिस भन्दा अन्य प्राणीहरु पशुको रुपमा गनिए । हामी मानिस अनेकौ रुपले भिन्न छौं । किनकी मानिसमा म तिमी र हामी भन्ने कुराको प्रत्यक्ष ज्ञान हुन्छ । यहि कारणले गर्दा नै मानिस पशु भन्दा माथि भएको हो ।

यहि कारणले गर्दा ब्रम्हाण्डमा भएका सारा प्राणीहरुलाई आफ्नो कब्जामा राख्न मानिस सफल भएको छ । यो हामी सवैले थाहा पाउँदै आएको लामो इतिहाँस हो । हाम्रा पूर्खाहरुले ब्यहोरेको त्रासदपूर्ण जीवनयापनलाई परास्त गरी सकेका छौं । हामी अहिले एउटा अर्कै समय,परीवेश,परिस्थिति,अवस्था,युग भोगी रहेकाछौं । त्यसैले मानव जीवनलाई मानिसले नै अध्यायन गर्नु वा अध्यायन क्षेत्र बनाउँनु भनेको मानवियताको अवलोकन गर्नु हो । खास गरेर हामी सवै ब्रम्हाण्डका मानिसहरु मानवियता चाहन्छौ तर त्यो मानवियता आजभोलि पाउँन छोडीएको छ । त्यो मानिसको नसकरात्मक पक्ष हो सकरात्मक पक्षलाई नियाल्ने हो हरेक दिन प्रगतीको मार्गमा दौडीएको पाउँछौ गतिशील रोक्दै नरोकिने नदि झैं । कहिँ कतै रोकिएको छैन सायद रोकिँदैन पनि होला । त्यसैले त जीवनका अनेकौं पाटाहरु,घुम्तिहरु देख्दैछौ,भोग्दैछौ । यदि मानिसले जीवनलाई अध्यायनको पाटा,पक्ष वा विषय नवनाएको भए हाम्रो अवस्था यो स्थितिमा अवश्य आईपुग्ने थिएन । यहाँ सम्म आईपुग्न जान्नुलाई नै मानिसले आफ्ना सारा चुनौतिहरु थाहा पाउँदै आउनु हो । मानिसका हरेक नयाँ विषयका बैज्ञानिक परीक्षणहरु सफल हुँदै गएकाछन् । त्यो सफलताले हाम्रो हरेक पाईलालाई अगाडी बढाउँन मद्दत गरेको छ । अध्यायन क्षेत्र जति फराकिलो हुँदै जान्छ उति नै मानिसले पाउँने विषयबस्तु र उपलब्धिको दाहेरा फराक भएर जान्छ ।

आज हामीले यस्तो जीवन भोग्न,सुन्न,देख्न,जान्न यहि नयाँ उपलब्धि र बिकासले पाएका छौ । किनकी हामीले हाम्रो जीवनको लक्ष्य,उदेश्य,सपना र गन्तब्यलाई अन्दाज गर्न सक्ने भएका छौ । जस्ले गर्दा अव मैले वा हामीले कतिको रफ्तारमा कार्यलाई वा यात्रालाई अगाडी बढाए त्यो काममा पूर्णता पाउँन सक्छ भन्ने कुराको मापन गर्न सकिने अवस्था आईसकेको छ । सायद त्यसैले होला जीवन जीउँनको लागि अनेकौ सफल योजनाका खाकाहरु तयार पार्दछौ । अनि जीवनमा सहजरुपले प्रक्षेपण गर्न तम्सिन्छौ । समयको जटिलता र कठिनाई हाम्रो अनुभव र अध्यायनले प्रस्तुत गरी दिएको छ । हिजो ती कुराहरु,बिषयबस्तुहरु सोचिन्नथ्यो तर आज हामीले वा मानवले नयाँ खोजी वा आविष्कारको लागि आफ्नो कर्मक्षेत्र बनाएका छौ । कल्पनालाई साकार रुप दिन जोडतोडका साथ अगाडी बढीरहेको हुन्छौ । कैयौं त्यस्ता बिचारहरु,सोचाईहरु जीवनको लागि उपयोगीता लिएर आईदिएको छ । क्रिसा वास्तवमा जीवनलाई सार्थक तुल्याउँन मेहनत,परिश्रम,निरन्तरताको खाँचो पर्दोरहेछ । किनभन जुन काम हाम्रो लागि आवश्यकिय भएर आएको छ । त्यो हिजो सम्भावनामा मात्र सिमित थियो । सम्भावनालाई जीवन्तता दिन मानिसले अनेकौं जुक्ती,प्रयास जारी गर्दछौं । र त्यसलाई उपयोगी बिषयबस्तुमा परीणत गर्दछौं । यसरी जीवनले अनेकौं पाटाहरु चिहाउँदा समयलाई अनेकौं रंगमा भेट्न सक्षम हुन पुगेकाछौं । फरकपन खोज्नुले फरक कुराहरु थाहा लाग्दछ । जिज्ञासा नै मानिसको लागि एउटा मार्ग हो । जव कुनै विषय माथि जिज्ञासा जाग्दछ तव त्यसलाई थाहा पाउँनको लागि पूर्वधार खोज्न पुगीन्छ । अर्थमुलक सोचले क्रिसा निश्चय नै मानिसको जीवनलाई उज्यालो प्रकासमा डोर्याउँछ । किनकी मानिसलाई उज्यालो मन पर्दछ । मानिसले मानिस कै लागि चुनौतिहरु पनि थपेकाछन् । हुन त चुनौति विना कुनै पनि कार्य अगाडी बढाउँनलाई त्यसको रौनकता आउँदैन । चुनौति वा जोखिमले नै मानिस सजग बन्दछ । यहाँ र यति सम्मका समयमा मानवका अनेकौ पाटाहरु पत्ता लगाएता पनि अझै अध्यायन,अनुसन्धान र खोजको क्षेत्र धेरै बाँकी रहेका छन् । नयाँ युग,समय परिस्थिती र अवस्थाले ती क्षेत्रहरुको तगारोलाई क्रिसा अव खोल्दै जानु पर्छ । किनकी तिमी समयको सम्वाहक हौ ।

पत्रसाहित्य भाग - १०

2012-01-15T02:15:00.001-08:00

प्रिय क्रिसा

नयाँ युगको शिखरबाट नविन पलहरुको अभिवादन ।

हामी अहिले एक्काईसौ सताब्दिको आँगनमा पाईला टेकेर नयाँ युगलाई स्वागत गरीरहेका छौ । नयाँ युगले अनेक नयाँ प्रविधी,विचार,दर्शन,मार्ग,विषयबस्तु मात्र नभएर मानवपयोगी सवै कुराहरु हाम्रो अगाडी थुपारी दिएकोछ । हामीले पुराना ज्ञानहरु अर्जाप्दै नयाँ भन्ने सवै कुराहरुसंग परीचित हुँदै जानु पर्ने वेला आएको छ । हामीले भोग्दै,देख्दै र अनुभव गर्दै आएका समय भन्दा फरक ढंगले नयाँ समयलाई स्वागत गर्नुपर्ने अवस्था देखिएका छन् । जो हामी त्यसरी नै अभ्यस्त हुन खोजी रहेका छौ । वुद्धिमत्ता पूर्वक त्यो अभ्यासलाई निरन्तरता दिदै गयौ भने नयाँ युग,समय,परिस्थिति,यात्रा,गन्तब्य हाम्रै लागि बन्नेछ । यदि हामीले समयसापेक्ष बन्न सकेनौ भने त्यसले फाईदा भन्दा बेफाईदा तिर धकेल्दछ । यहि नयाँ युग र समयले ल्याएका मानवपयोगी बस्तुहरुले आरामदायी जीवन र शुलभका पाटाहरु खोली दिएको छ । त्यसको संगसंगै जोखीम,कठिनाई र खतराका अर्को पाटो पनि आएको छ । कुनै पनि उपयोगलाई कसरी प्रयोगमा ल्याउँने भन्ने कुरा हामी आफैले निर्णय गरेर पाईला चाल्नु पर्ने आवस्था छ । हिजो त्यहि कुरा पाउँनको लागि धेरै कष्ट,वल,वुद्धि,समय,श्रम,अर्थ प्रयोग गर्नु पर्थ्यो । तर अहिले आएर तिनै कुराहरु,बस्तुहरु क्षणभर मै थोरै लगानी र परिश्रममा सबै पाउँने भएका छौं । समयको गतिशीलता र प्रविधिको तिव्र विकासले ल्याएको अकल्पनिय परिवर्तन भोग्न,देख्न पाउँदा कहिले कहि आफैलाई समेत आश्चर्य चकित लाग्दछ । सहज र शुलभ तरीकाले जीवनयापनलाई डोर्याउँन पाउँदा लाग्दछ नयाँ युग वरदान हो । मानौ कुनै चिज पाउँनको लागि सजिलो भएको छ स्रोत र साधन भए । र क्षणभर मै आफ्नो मुठ्ठीमा पर्दछ चाहेका बस्तुहरु।

क्रिसा तिमीलाई पनि अवगत नै भएको हुनु पर्दछ । किनकी तिमी पनि यहि गतिशील समय र विकासको एक पात्रा हौ। नयाँ युगले सरल,सुविधा मात्र होइन जटिलता र जोखीम पनि उतिक्कै थपी दिएको छ । निश्चय नै आजको यो नौलो युगले अनेकौ नयाँ सपना जन्माएर खतरा मोल्न बाध्य तुल्याएको छ । यी सबै गर्नु आनन्दायी जीवनको लागि हो । वास्तवमा खतरा हामी आफैले निम्त्याएका हौं,निम्त्याई रहेकाछौं । किनभने प्रविधिव्दारा निर्मीत मानवपयोगी बस्तुहरुले अप्रत्यासीत रुपमा हानी पुर्याई रहेको हुन्छ । किनकी त्यहाँ रसायनिक पदार्थहरु समिश्रण गरीएको हुन्छ । प्रविधि वास्तवमा प्रकृतिबाटै प्राप्त गरीएका निशुल्क उपहार हुन् । तर प्रविधिले प्रकृतिको विरुद्धमा कदम चाल्दछ । हामीले चाहेका बस्तुहरु प्रकृतिलाई नष्ट गरेर मानिसको उपयोगको लागि तयार गर्दछौं । यदि हामीले प्रकृतिलाई नष्ट गरेनौ भने हामीले चाहेका अत्याधुनिक बस्तुहरु पाउँन सक्दैनौ । केहि पाउँनको लागि केहि गुमाई रहेका हुन्छौं । यहि पाउँन खोज्नुले मानव संहार निम्त्याईरहेका हुन्छौं । अनेकौं रसायन तथा प्रदुषणयुक्त कामहरुले,उत्पादनहरुले मौषमको परिवर्तनमा अनियमितता पैदा गरी दिएको छ । जसको कारण अम्लिय वर्षा हुने, खडेरी लाग्ने,बाडी पहिरो जाने,भुइचालो र सामुद्रिक सुनामी आउँने गरेको छ । जस्ले गर्दा जलवायुमा नाटकिय परीवर्तन आएर पृथ्वीका सतह तातीदै गएको छ । यहि तातोको कारणले वनस्पतिको विनास हुने र समुद्री तट बढ्दै गएको पाईएको छ । वैज्ञानिकहरुको सर्वेक्षण र अनुसन्धानले उत्तरी ध्रुवको हिमक्षेत्र हरेक दिन पग्लिदै गएको थाहा लागेको छ । हाम्रै देशका हिमशिखरहरुमा हिउँको मात्रा कमि देखिदै आएको छ । प्रदुषण र तापले हिमक्षेत्रमा पाईने जनवारहरुले आफ्नो अस्तित्व गुमाउँदै गएकाछन् । त्यति मात्र नभएर पृथ्वीको ओजन तह छियाछिया भएर प्रदुषण युक्त अम्लिय वर्षा हुन जान्छ । जसको कारणले फसलहरु नास हुन्छ । र हरीयालीलाई उजाड समेत बनाउँदछ । हरीयाली रुखपातको अभाव हुँदै गएपछि मानिसलाई हरेक दिन श्वासप्रश्वासको लागि चाहिने नौ लिटर अक्सिजन उपहार स्वरुप नपाईने सम्भावना बढ्दै गएको छ । नयाँ समयले,युगले,मानिसले नयाँ र जटिल प्रकारको अनेकौ समस्या पैदा गरी दिएको छ । आजका मानिसहरु चरम सुख र आनन्द लुट्न खोज्छन् । जस्ले यी परिस्थितिहरु सहजै निम्त्याई दिएको छ । अरु धेरै विनासका कारणहरु लाईन लागेर आएकाछन्,आउँदैछन् । एकपछि अर्को हुँदै समस्याहरु थुप्रिएर उरुङ लाग्दैछन् ।

क्रिसा के तिमी पनि चरम सुख र आनन्दको पछि लागेको छौ ? क्षणिक मोजमस्ति र आनन्दले व्रम्हाण्डलाई नै विनासतिर धकेल्दै लगेकाछन् मानिसहरुले । आफु सहित अरुलाई पनि कसरी बचाउँने भन्ने समयको उदय भएको छ । तर यो नौलो समय,युग र परिस्थितिले मानव मानव विचको अन्तर सम्वन्धलाई चिस्याउँदै गएको छ । जसको कारणले हरेक दिन विश्वको कुनै ठाउँमा एकले अर्कालाई निर्मम हत्या गरीएकोछ ,गरीदैछ,गरीनेछ । ठुला अथवा शक्तीमा बसेका ती ब्यक्तिहरुले निरीहको बाँच्न पाउँने अधिकारलाई खोशी दिएका छन् । आफ्नो फाईदा,मोजमस्ति र खुशीको लागि दोस्रोलाई आश्वासन देखाएर आफ्नो हतियार बनाएका छन् । जीवन जीउँनुको धरातल विर्सी अरुको खातिर बाँची दिने दानवहरुको जन्म युगले उत्पादन गरी दिएकोछ । आफु जस्तै मानवहरुको रगतमा होली खेलेर शासक बनेका ब्यक्तिहरु एकाएक ढल्दै,गल्दै गएको प्रत्यक्ष देख्दै,सुन्दै आएका छौ । नयाँ युगको प्रविधिले मानिसलाई संवेदनहीन वनाई दिएको छ । विश्वासघातको त्रासले उनीहरु आफु जस्तै मानिसहरुलाई विश्वास गर्दैनन् । बरु मानव निर्मीत निर्जीव औजारहरुलाई विश्वास गर्दछन् । सायद त्यसैले होला आजका अत्याधुनिक मानिसहरु आधी प्रविधि आधी मात्र मानिस भएर बाँचेका छन् । किनकी प्रविधि विना मानिसले आफुलाई अधुरो सम्झन्छ । र सम्झनु पर्ने अवस्था आएको छ । नयाँ प्रविधि र विकासको कारणले मानव जगतले ठुला छलाङ मारेको देखिएता पनि समस्याको भण्डार दिनानु दिन बढ्दै गएको छ । त्यस कारणले गर्दा क्रिसा समस्या समाधानको लागि आजैबाट मानवत्व जगाएर व्रम्हाण्डलाई बचाउँन जरुरी देख्दछु ।

पत्रसाहित्य भाग - ९

2012-01-15T02:14:00.000-08:00

प्रिय क्रिसा

विवशता र वाध्यताको दोसाँधबाट खुशी भैदिनुको अभिभादन ।

सरल जीवन जीउँने क्रममा समयले उत्तारचढाप एक्कासी ल्याईदिन्छ । र जीवनलाई थाहै नपाई वाध्यता र विवशताले छोपी दिन्छ । सायद कसैले पनि यस्तो अवस्था आउला भनेर सोचेका हुँदैनन् । जिन्दगी जीउँने क्रममा यस्ता परिस्थितिहरु अरु धेरै नआउलान् भन्न सकिन्न । तर हिड्दै जाँदा यी अवस्था,परिस्थिति र समय नै वाध्यता र विवशता वनि दिन्छ । व्रम्हाण्डको जुनसुकै ध्रुवमा जसरी जीवन सञ्चालन गरे पनि अप्रत्यक्ष वा प्रत्यक्ष रुपले यी दुइ शब्दहरुले प्रभावित गरेको हुन्छ । भोगाईहरुले उमारेका यी पलहरु कस्लाई मञ्जुर होला र ? तर त्यसलाई सहर्ष स्विकारेर हिड्नु शिवाय अरु उपायहरु हुँदैनन् । तर त्यो त्यसरी नै दोहोरीदै नियति वनेर आईदिन्छ । तव न त भाग्न सकिन्छ न त लुक्न नै । जसरी भएपनि जिन्दगीको रणभूमिमा तम्तयार भएर अगाडी बढ्नै पर्दछ । हुन त यस्ता क्षणहरु जीवनमा नआउँनु हो भने जिन्दगी जीउँनुको अर्थ पनि नलाग्न सक्छ । तपाई हामीले पनि महसुस गरेकै कुरा हो । एउटा सीधा बाटोलाई दिनभरी पछ्याएर हिड्दा कति दिक्क लाग्दछ ।

यदि उकालीओराली,डाँडाकाडा,खोलानाला,वनजंगल,देउरालीभञ्ज्याङ,पाखापखेरा,आए भने मात्र मनलाई नियास्रोपनबाट दुर गराउँदछ । अथवा ती दृश्यहरुले यात्रा गर्नुको मोहकता,मादकता भर्दछ । सायद यहि कारणले होला हिड्नुको पीडा वा थकाईलाई घटाउँदछ । त्यसैले नै होला गन्तब्यमा लम्किन केहि सजिलो भएको आभाष मिल्दछ । तर भने जस्तै सहज यात्रा कहाँ हुँदोरहेछ र जीवन जीउँनुको । कि त विवशता कि त वाध्यता हातेमालोमा गाँसीन आईपुगी हाल्दछ । र त्यसबाट छुटकारा पाउँनलाई कैयौं प्रयासहरु जारी गर्नुपर्दछ । आफ्नो ब्यक्तिगत प्रयासले नपुग्दा अरुकोसमेत शाहरा लिन तयार मात्र होइन बाध्य नै बन्नुपर्नेस्थिति आउँदछ । वास्तवमा कसैलाई पनि थाहा हुँदैन । कि त्यस्तो वाध्यता वा विवशता ब्यहोर्नु पर्दछ भनेर । जीवन हुनुले बाँचेका ती अवस्थाहरु ब्यहोर्नुमा पनि जीवनको स्वाद हुँदोरहेछ । यस्ता अनेकौं लाञ्छानाहरु,पीडाहरु केवल जीवन कै लागि बनेका हुन् । किनकी जीवन नहुनु हो भने त्यस्को अस्तित्व पनि हुँदैन ।

भन क्रिसा वाध्यता र विवशता जीन्दगीका रङगहरु हुन् त ? तिमी सायद यी शब्दहरुलाई,भोगाईहरुलाई जीवन ठान्दैनौ होला । किनभने भोगाई र महसुस आ-आफ्नै प्रकारका हुन्छन् । तिमीले र मैले जीवन भोग्नुमा फरकहरु हुन सक्छन् । सोचाईले र अनुभूतिले त्यसको महसुस प्राप्त हुने हो । जीवन उस्तै भएपनि त्यसलाई भोग्ने र ब्यहोर्ने अवस्था आफ्नै खाले हुन्छ । किनकी जीवन भोग्दा कोही ऐस आराम,मोजमज्जा,खुशीमा भोगीरहेका हुन्छन् भने त्यहि जीवनमा जीवन नै होइन झैं गरेर जीवन भोग्ने पनि यहि धरतीमा छौं । यी सम्पूर्ण कुराहरुलाई मध्यनजर गर्दा कोही अन्यायमा पर्नु र कोही नपर्नुमा भेदभाव भए जस्तो लाग्दछ । पहुँच भएका मानिसहरु आफ्नो जीवनलाई जीवन जस्तै जीएकाछन्,पीएकाछन्,हिडेकाछन् । तै पनि जीवन पाएपछि जीवन जीउन वाध्य हुनुपर्छ,विवश हुनुपर्छ । कसैले पनि वाध्यताले,विवशताले जीवन त्याग्न सक्दैनौ । हरेकलाई आफ्नो जीवनको मायाँ,मोह लाग्दछ । जतिसुकै कठोर घातका पलहरु किन नआउन । मानिसले जसरी भएपनि समयलाई निरन्तर पछ्याई रहेकै हुन्छौ । क्रिसा यसरी जीउँनु जीवन हो कि होइन ? म भन्छु त्यो पनि जीवन नै हो । आफैले चाहे जस्तै,भने जस्तै,सोचे जस्तै जीवन वास्तवमा संसारमा कसैले पाएका हुँदैनन् । सबैलाई केहि न केहि कुराले अधुरो,अपुरो वनाएको हुन्छ । धनीलाई धनको लोभले आफुलाई गरीव ठान्दछ । गरीवलाई एकछाक खान लाउनको पीरले सताउँदछ । कोही पनि मानिस यस संसारमा निश्चिन्त हुँदैन । वाध्यताले,विवशताले,समस्याले सवै ग्रसीत भएका हुन्छौ । भयग्रस्त जीवन सम्हाली रहेका हुन्छौ । यसो होला उसो होला भन्ने चिन्ताहरुको माझ हल्लिएका पेण्डुलम हामी समय नाप्न मै जीवन रीत्याई सकेका हुन्छौ । यो यस्तै हो र यस्तै हुन्छ भन्ने कुरा थाहा पाएर पनि बुझ पचाएका हुन्छौ । किनभने ती सबै क्षणहरु,अवस्थाहरु,परिस्थितिहरु रुप फेर्दै कुनै अर्को तरीकाले हामीमा आईपुग्दछ । सायद त्यसलाई विवशता भन्ने गर्र्छौ । विवश भएपछि त्यो आफै वाध्यता वन्न पुग्दछ । के जीवनको परीभाषा यसरी नै समेटीएको हुन्छ त क्रिसा ?

पत्रसाहित्य भाग - ८

2012-01-15T02:13:00.000-08:00

प्रिय क्रिसा

आध्यात्मिक चेतनाको गहिरार्इबाट नविन सोच र ध्यानको अभिवादन ।

सदियौं देखि व्रम्हाण्डमा आध्यात्म चेतना अझ प्रगाढ हुँदै आएको छ । विकासले मानिसलाई कुल्चदै आएपछि उसको आध्यात्म चेतनालाई कुल्चन सकेको छैन । जीवनलाई सुखमय,शान्तिमय वनाउँनको लागि मानिसलाई आध्यात्मको शाहरा लिन पुग्दछ । विज्ञान चमत्कार,सार्इवर युगको फड्कोले मानिसहरु एक क्लिकमा सारा चिजहरु,बस्तुहरु पाउँन खोज्छन् । तर कम्प्युटरले जस्तै वास्तविक जीवनमा ती कुराहरु त्यसरी नै पाउँन सकिंदैन । प्रविधिले मानिसको सम्पूर्ण समय,जीवन र मस्तिष्कलाई प्रविधिमय वनाई दिएको छ । त्यसैले मानिस जीवनलाई चाहिने ती सोचहरु,भावनाहरु,र्इच्छा आकांक्षाहरु,यात्राहरु,गन्तब्यहरु बदली दिएको छ । जस्ले गर्दा क्षणभर मै हरेक कुराको सम्पूर्णता चाहन्छ । तर वास्तविकताले क्षणभरमा मानिसले चाहे जस्तै सरल तरीकाले पुरा हुन सक्दैन । र मानिसले हिनतावोध गर्दछ । हिनतावोधले मानिसको सुखशान्ति,अमनचयन खोसी दिन्छ । चमर विकासको नामले गतिशील प्रविधिको कामले मानिस अहिले अशान्त बनेको छ । मानिस अशान्त बन्नुका अनेकौ करणहरु र विषयहरु छन् । आजको विश्वमा मानिसहरु यी सम्पूर्ण कुराहरु वेहोरेर बाँच्न विवश भएका छन् । यिनै अशान्तिहरुबाट मुक्त हुनको लागि आज कैयौ ठुल्ठुला ओहदाका देखि र्सवसाधरण मानिसहरु आध्यात्म चिन्तनमा लिप्त हुन पुगेका छन्। हजारौं,लाखौं,करोडौं अशान्त भएर जीएका मानिसहरु शान्ति प्राप्तिको लागि,शान्तिमय जीवनयापन गर्नको लागि आध्यात्म चिन्तन,ज्ञान र ध्यानमा मोडीएका छन् । कतिपय मानिसहरु ध्यान गरेर नै मस्तिष्कमा,मनमा,विचारमा,आत्मामा भएका बेकार कुराहरुलाई फाल्ने गर्दछन् । र त्यसरी नै आज लोभ,क्षोभ,इर्श्या,रोश,लालचबाट मुक्ती पाएका छन्। जीवनलाई प्रभावित पार्ने यी तत्वहरुबाट मुक्ती पाउँनु निश्चय नै एउटा ठुलो उपलब्धि हो । जस्ले जीवन जीउँनलाई धेरै सजिलो बनाउँदछ । क्रिसा तिमीले पनि आध्यात्म चिन्तनमा लागेर आफ्नो जीवनलाई सुखमय र शान्तिमय बनाउँन सक्दछौ । सायद आध्यात्म चिन्तन र ध्यानले मानिसको जीवनलाई असल बाटोमा डोर्याएको कुरा देखेको,जानेको,सुनेको हुन सक्छौ ।

झण्डै साढे दुइ शताब्दि अगाडी नै गौतम बुद्धले आध्यात्म ज्ञान,चिन्तन र ध्यान गरेर बुद्धत्व प्राप्त गरेका थिए । बुद्धत्व प्राप्त गरी सकेपछि उनले ब्यक्ति,समाज,देश र विश्वको लागि ध्यानका दर्शनहरु अगाडी बढाएका थिए । उनि आफै उदाहरण बनेर हजारौं,लाखौं,करोडौंलाई उनको दर्शनले प्रभावित तुल्याएर अनुयायी बन्न तयार भए र बने पनि । बुद्धको दर्शन अनुसरण गरेर आफ्नो जीवनलाई लोभ,क्षोभ,इर्श्या,रोश,लालचबाट मुक्त गराएर शान्तमय जीवन विताउँन सफल भए । आज कैयौंले त्यसरी नै जीवनयापन गर्दै आएकाछन् । भविष्यमा पनि त्यसरी नैआध्यात्म चिन्तनको तरङग फैलिरहने छ । विज्ञानसंग जोडिएका वैज्ञानिक,इन्जिनियर,डाक्टर,अध्येता,चिन्तक अथवा सम्पूर्णरुपले लागेकाहरुले आफ्नो मस्तिष्कको बेकार बोझ घटाउँन चर्च,गुम्वा,मस्जिद,मन्दिर आदि ठाउँमा धाउने गरेका छन् । निर्विवाद माध्यात्म चिन्तनलाई अंगाल्न पुगेकाछन् । मस्तिष्कलाई एकहोरोपनबाट बचाउँनको लागि आध्यात्म चिन्तन वा ध्यानमा वस्न आवश्यक छ । के क्रिसा तिमीले कहिल्यै आध्यात्म चिन्तन गरेको छौ ? ध्यानमा वसेर दिमागी वोझ र वेकार फालेको छौ ? यदि छैनौ भने यसको चिन्तन तिमीले सुरुआत गर्न सक्छौ । किनकी यो मार्ग विश्वका अनेकौं मानिसहरु यता लागेका छन् । वास्तवमा आध्यात्म चिन्तनले मानिसको जीवनलाई असल पथमा निश्चय नै डोर्याउँद छ ।

आध्यात्म चिन्तन र ध्यानमा वसेर आनन्द प्राप्त गर्ने अनेकौ उपायहरु,तरीकाहरु आएका छन् । त्यसलाई कुन रुपले अङगीकार गर्ने हो । त्यो आफैमा निर्भर गर्दछ । मानिसलाई हिंसा,हत्या,इर्श्या,रोष,द्वेश,क्लेसबाट बचाउँनको लागि आध्यात्म चिन्तन र ध्यानलाई अगाडी बढाउँन अत्यान्तै जरुरी छ । मानिसहरु र्सवसम्पन्न भएर पनि उनीहरु सुखी हुँदैनन् । किनकी उनीहरुलाई आध्यात्म चिन्तन गरी ध्यानमा वसेर यी वेकार सोचका बोझहरु घटाउँन सकिन्छ भन्ने ज्ञान उनीहरुमा हुँदैन । यदि उनीहरुमा आध्यात्म चिन्तन र ध्यान हुनु हो भने केहि न केहि हिसावले सुख,शान्ति र आनन्द प्राप्त गर्न सक्दछन् । तपाई हामी सबैलाई आध्यात्म चिन्तन र ध्यानको नितान्तै आवश्यकता पर्दछ । आजको नयाँ युगले,समयले,परिस्थितिले,अवस्थाले अनेकौं नयाँ कुराहरुको आविष्कार गरेको छ । जुन कुराहरु पाउँनको लागि हामी अनेकौं प्रयासहरु गर्दछौ तर पाउँदैनौ । किनकी जो हाम्रो क्षमता भन्दा बाहिरका हुन्छन् । तिनै कुराहरुले मात्र नभएर अन्य अनेकौ विषयवस्तु र प्रसंगले हाम्रो मस्तिष्कलाई विथोली रहेको हुन्छ । यहि विथोलिने क्रमलाई रोक्न दिनमा एक मिनट मात्र भए पनि आध्यात्म चिन्तन र ध्यानमा मोड्न वा केन्द्रित हुन सकियो भने धेरै बोझबाट मुक्ती मिल्दछ । हुन त ध्यानबाट विमुख हुने र आध्यात्म चिन्तनलाई वाहियत भन्नेहरु पनि यो विश्वमा नभएका होइनन् । तर उनीहरु यो आध्यात्म चिन्तन र ध्यानमा कहिल्यै आवद्ध भएका हुदैनन् । यदि यसो भन्नेहरुले एक पटक मात्र आध्यात्म चिन्तन र ध्यानमा पाईला टेक्नु हो भने सदाको लागि आफ्नो बेकार मस्तिष्कको बोझ,इर्श्या,क्षोभ,लोभ,रोषबाट मुक्ती पाउँनेछन् । दिमागी कसरथको थकाई मेटाउँन ध्यान नै सवै भन्दा उपयुक्त माध्यम हो र हुन्छ । साथै ध्यानले मानिसलाई एकत्रित पनि तुल्याउँदछ । ठुल्ठुला विचारक,अध्येताहरुले पनि आध्यात्म चिन्तनलाई मानिसको जीवनलाई चाहिने अचुक तत्वको रुपमा स्विकारेका छन् । क्रिसा आनन्दमय जीवन तिर लम्किन आजै देखि आध्यात्म चिन्तन र ध्यानमा मोडिने हो कि ?

पत्रसाहित्य भाग - ७

2012-01-15T02:12:00.000-08:00

प्रिय क्रिसा

वैचारीक पहाडको टाकुरीबाट न्यानो उषामय अभिवादन ।

उत्तरआधुनिक युगको सतहमा जीवनलाई आफ्नो आयतनबाट केहि नयाँ कामको लागि नढल्ने आस्था उभ्याईरहेका छौं । आस्थालाई बिश्वास र शाहसले लेपन गरेर मानवपयोगी वनाउँन अनेकौं जीवनहरुको लागि एउटा उदाहरण प्रस्तुत गर्नुछ । हरेक जीवनलाई वैचारीक चिन्तनको आभा आवश्यकता पर्दछ । यी आभाहरु मानिस मै विद्यमान छन् अथवा तपाई हामी मै । तर त्यसको पहिचान र उपयोग गर्न सकेका हुँदैनौ । त्यहि र त्यस्को लागि अनेकौ समय भोग्छौ,देख्छौ र कुल्चन्छौ । तै पनि त्यो समयको परीभाषा बुझेका हुँदैनौ । समयसंगै आफ्नै पहिचानमा दौडिएका हामी पहिचान भित्रै रुमल्लिरहेका हुन्छौ । किन हो कुन्नी थाहा छैन । बरु ती क्षणहरु,अवस्थाहरु,परिस्थितिहरु कुनै अर्को नामले पुकार्न खोज्छौ । नामसंग नाम जोडेर वा नामसंग काम जोडेर अथवा अन्य कुनै प्रकारले ती अवस्थाहरुलाई छाम्न खोज्छौ । तव थोरै सफल धेरै असफल प्रयासहरु खर्ची रहेका हुन्छौ । यसरी कहिले कहि कुनै अर्थले,उदेश्यले,लक्ष्यले जीवन बुढ्याई रहेका हुन्छौ । कतिले केहि अर्थ नै थाहा नपाई वा वेमतलव,वेपर्वाह जीवनलाई रीत्याईरहका हुन्छौ । तर हाम्रै परीवार,समाज,देश मात्र नभएर अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा कसैले आश्चार्य लाग्दो सफलताहरु हाँसील गरेको पनि देखि नै रहेका छौ । ती सबै सफलता मानिसले नै पाएका र उपभोग गरेका प्रसंगहरु हुन् । कहिले कहि कल्पना भन्दा वाहिरका अनौठा कल्पनाहरु जव मस्तिष्कमा रेखाङकीत हुन्छन् अनि विचारको रुपमा मन्थन भएर विशाल रुप ग्रहण गर्दछ । त्यो अथवा त्यस्तै नविन सोचले नै नयाँ आविष्कारको स्वरुप लिएको छ ।

क्रिसा यस मानेमा आज हामी हरेकलाई वैचारीक सोच र चिन्तनको आवश्यकता तड्कारो रुपले देखा परेको छ । विश्वका धेरै मानिसले वैचारीक चिन्तन गर्दछन् । र हामी हरेकले चिन्तन गर्नु पनि पर्दछ । किनकी आज यहि वैचारीक चिन्तनले मानिसहरु विश्व परीवेशमा सभ्य भएको उदाहरण देखि सकेका छौ । तर पनि हाम्रो परीवार,समाज,देशले वैचारीक चिन्तनको आवश्यकतालाई आवश्यक ठानेको छैन । वास्तवमा वैचारीक चिन्तन सभ्यताको मुल हो । जहाँबाट उम्रीएका अनेकौ विचारहरु ग्रहण गरेर मानिसहरुले परीवार,समाज,देश र बिश्वलाई उज्यालो र सुन्दर बनाएका छन् । त्यसो त विना चिन्तन पनि जीवन नचल्ने त होइन । तर एउटा वास्तविक जीवन पाएर जीवन जस्तै जीउँनको लागि वैचारीक चिन्तनमा चुर्लुम्म डुब्न जरुरी छ । आगो वल्छ र पोल्छ भन्ने सवैलाई थाहा छ तर आगोको पोलाई थाहा पाउँनको लागि आगो नछोई पक्कै थाहा हुँदैन । सत्यता भन्दा परमसत्यताको लागि आज अनेकौ विचारहरु,चिन्तनहरु,दर्शनहरु प्रतिपादन भएका छन्,हुँदैछन् र हुनेछन् । जीवन र जगत रहुन्जेल अनेकौ वैचारीक चिन्तनहरुको विकास भैरहन्छन् । नविनताको खोजी विचार र चिन्तनले गर्दछ । हो त्यसैले हामीलाई नयाँ विचार र चिन्तनको भोक लाग्दछ । विचारसंग विमर्श भएर जुन कुराको रुपरङग,परीभाषा निर्धारण हुन्छ । तव एउटा सफलताको मार्ग खोलिन्छ । अनि मात्र फराकिलो र अनन्त यात्रामा पाईला चल्नको लागि सजिलो हुन्छ ।

त्यसैले क्रिसा तिमीले पनि गहन वैचारीक चिन्तन लिन जरुरी छ । सन्दर्भले,विषयले,विचारले,चिन्तनले,आवश्यकताले,जिज्ञासाले केहि नयाँ काम गर्न आकर्षीत हुन्छौ । मानिस स्वभावैले कुनै नयाँ तथा पुराना कुराहरुको वास्तविकता पत्ता लगाउँन चाहन्छ । वैचारीक चिन्तनले मानिसमा असिमित जिज्ञासाहरु रोप्दछ । जिज्ञासा कै कारण ती विषयबस्तुहरुको अनेकौ गुण र दोषहरु अन्तिम रुपमा पत्ता लगाउँन खोज्दछ । तर त्यसको अन्तिम अर्थ,परीभाषा,रुपरङग अथवा त्यसले दिएका अन्य पहिचानहरु अन्तिम भई दिदैनन् । तर हामी हरहमेसा अन्तिम गन्तब्य र सत्यताको खोजीमा भौतारी रहेका हुन्छौ । अन्तिम हो कि होइन भन्ने द्विविधामै जीवनलाई अन्तिम क्षणमा पुर्याउँदछौ । हामी सम्पूर्ण चिजहरुको अन्तिम अवस्था वा स्वरुप देख्न,भेट्न,छाम्न चाहन्छौ । यो नै गहन वैचारीक चिन्तनले उब्जाएको अन्तिम सोच हो । जो एक समयबाट अर्को समयमा,एक युगबाट अर्को युगमा सर्दै जान्छ ,जानेछ ।

किनकी एक समयमा,युगमा नभएका चिन्तनहरु,विचारहरु,आविष्कारहरु,दर्शनहरु अर्को समयमा,युगमा पुरा भएका छन् । विचारले,चिन्तनले,आविष्कारले हिजो सफल नभएको आज सफल भएको छ । अव हामीले यहि सत्यता ग्रहण गर्न र थाहा पाउँन जरुरी छ जो कि विश्वमा अलौकिक कार्यहरु भैरहेका छन् । समय,परिस्थिति र जीवनलाई आफ्नो वसमा लिन खोज्नेलाई सधै वैचारीक चिन्तनले चिमोट्दछ । विना चिन्तन कुनै कुराको वास्तविकता पत्ता लगाउँन सकिँदैन । वैचारीक चिन्तन वौद्धिकताको मार्ग पनि हो । संसारमा भएका वा हुनुपर्ने कुराहरुको सुन्दर र सफल पक्ष जान्न ,बुझ्नको लागि वैचारीक चिन्तनले पर्दाभाष गरी दिन्छ । वास्तविकताले हामीलाई अत्यान्तै राम्रो मार्गमा डोर्याउँदछ । सुलभ मार्गमा यात्रा तय गर्दा पनि वैचारीक चिन्तनको अभावले क्रिसा हामी जोखिम यात्रामा पाईला टेकिरहेका हुन्छौ । जस्ले आजका विश्वका दुर्गतिहरु निम्तिएका छन् । यी जोखिमपूर्ण दुर्गतिहरुबाट छुट्कारा पाउँनको लागि तपाई हामी सवैले वैचारीक चिन्तनको आगो ताप्न सिक्नु पर्दछ ।

पत्रसाहित्य भाग - ६

2012-01-15T02:10:00.000-08:00

प्रिय क्रिसा

उत्तरआधुनिक समयको सार्इवर धरातलबाट सार्इवरीय अभिवादन ।

जुनवेला हामीले सुनेका मात्र थियौं । र पाठ्यक्रमहरुमा पनि सार्इवरका बिषयवस्तुहरु समावेश थिएनन् । पत्रपत्रिका मार्फत समाचारहरु र लेख,रचनाहरु पढेको मात्र याद आलो छ । पढी सकेर सोच्थे त्यो एउटा चमत्कार हो । किनकी हाम्रो मस्तिष्कले ती कुराहरु बिश्लेषण गर्न सकिरहेको थिएन । वैज्ञानिकहरुले भविष्यवाणी गरी सकेका थिए । उत्तरआधुनिक समयले सार्इवर युगलाई निम्त्याउँनेछ । र सार्इवरको सञ्जालले बिश्व एउटा सानो गाउँमा परीणत हुनेछ । अनि समाचार,भिडियो कुराकानी,तस्विर मात्र नभएर कम्प्युटरसंग सम्वन्धित सम्पूर्ण सामग्रीहरु (सफ्टवेयर सम्वन्धि)आदान प्रदानको लागि एकै ठाउँ बसेर बिश्वभर गर्न सकिने छ । यी भनाईहरु पढ्दा वा सुन्दा म गाउँमा हलो,कोदालो,गोठालो गर्दै थिए । क्रिसा तिमी पनि सायद गाउँघर कै परिवेशमा घास,दाउरा,मेलापात गर्दै वनजंगलमा हराएकी थियौ होला । तर अचानक नाटकको दृश्य परिवर्तन भए झैं हामीले भोग्दै,देख्दै आएको समयले दृश्य बदली दिएको छ ।

जस्ले गर्दा भाषाहरु,बिचारहरु,सोचाईहरु,चाहनाहरु अथवा मानिससंग गासीएका यावत कुराहरु बेग्लिएर आएकाछन् । चौतारोमा बसेर जीन्दगी लामा कथा भन्ने समयहरु एकाएक छोटीएर गएकाछन् । त्यहि समयको पदचाप बढेर गतिशील भएको छ । समय जो हिजो अर्कै तरीकाले वहन्थ्यो आज त्यस्ले वेग्लै यात्रा,गन्तब्य,लक्ष्य,उदेश्य तय गरेको छ । जुन परिस्थिति,अवस्था र समय भोग्दा ती सबै त्यो वेला जटिल नै थिए । तर आज आएर त्यो विगतका समयतिर फर्केर हेर्दा अहिलेको उत्तरआधुनिक समयको जटिलता भन्दा ती क्षणहरु सजिला थिए जस्ता लाग्छन् । नयाँ सार्इवर युगले,समयले,परिस्थितिले,अवस्थाले ल्याएको यो वरदान हामी मानवको लागि अति उपयोगी मात्र होइन जीवनै नचल्ने अभिन्न अङग जस्तै भैसकेको छ । हिजोको समयमा पढ्दा र सुन्दा दन्त्य कथा जस्तो लाग्ने आज आफैले हरेक दिन,हरेक क्षण उपभोग,उपभोग गर्न पाउँदा सामान्य भएर गएका छन् । अध्यायन,अनुसन्धान,खोज,आविष्कारले मानव मस्तिष्कको विकासलाई सैयौ गुणा अगाडी बढाएको छ ।

आज तिमीले पनि सार्इवर सञ्जालको उपभोग गरेर परोक्ष सत्यताको अनुभूति लिईरहेको छौ होला । यी अचम्म लाग्दा बिकासहरु द्रुततर गतिले ती हाम्रा पूर्वजहरुलाई नछोए पनि उनीहरुको सपना र कल्पना भने पक्कै हो । हाम्रो समयमा,युगमा ती सबै पुरा भएर आउँदा पूर्खाहरुको गुरु योजना,सपना र कल्पनाको सम्वोधन भएको छ । त्यसैले त क्रिसा तिमी अहिले गतिमान छौ । सार्इवर सञ्जालको सहयोगले र्इब्यापार,र्इसमाज,र्इपत्रकारीता, र्इबैठक,र्इप्रेम,र्इअध्यायन मात्र नभएर अनेकौ समूहमा आवद्ध भएर रम्ने अवसर पाएको छौ । हरेक सेकेण्ड विश्वलाई सानो गाउँको रुपमा चाहारी रहेको छौ । बिसौं बर्ष अगाडी विछोडीएका आफन्तहरुसंग पुन भेट्ने अवसर पाईरहेको छौ । उपभोगीय बस्तुहरु मात्र नभएर दैनिक जीवन सञ्चालनको लागि सार्इवर आवश्यकता बनेर आएको छ । जो हिजो हामी कल्पना मात्र गर्दथ्यौ त्यस्तो माध्यम आए कस्तो होला भनेर । तर आज कम्प्यूटरको किवोर्ड र माउस चलाएर स्क्रिनमा विश्वलाई क्षणभर मै घुम्दछौ,हेर्दछौ देख्दछौ । र आजको सार्इवर सञ्जालमा परोक्ष यथार्थ भोग्ने र्साईवर डिक्स मेन जस्तै भएकाछौ क्रिसा । सार्इवरको उपयोग र उपभोगले मानिसहरु क्षणभर मै कोही सडकबाट धनाढ्य बनेकाछन् । कति धनाढ्यहरु आफ्नो सम्पूर्ण गुमाएर सडकमा पनि पुगेकाछन् । अशिक्षितहरुलाई शिक्षाको बाटोमा डोर्याएको छ । मानिसको लागि चाहिने र देख्नु,जान्नु,सिक्नु पर्ने सारा विषयवस्तुहरु यसले बोकेर ल्याईदिएको छ । हुन त नकरात्मक पक्षहरु पनि अवश्य नभएको होइन । अहिले सार्इवर क्राईम सार्इवर सञ्जालको लागि निक्कै ठुलो समस्याको रुपमा आएको छ । त्यसको लागि समाधानका विभिन्न पक्षहरु केलाउँन विज्ञहरु लागि परेकाछन् । साथै अर्को डर लाग्दो पक्ष भने सार्इवर लडाई हो । यो क्रम पनि विश्वमा नचलेको अवश्य होइन । यी नकरात्मक पक्षहरुलाई सकरात्मक पक्षले विस्तारै कुल्चदै लैजान्छ । आजका वैज्ञानिकहरुले मानव मस्तिष्कमा माईक्रोचिप्स रोपण गरेर दिमागलाई कम्प्यूटर भन्दा तेजिलो र गतिमान रुपले चल्ने बनाउँन तम्सिरहेकाछन् । जसलाई सार्इवर्ग भन्ने गरीन्छ । विश्वमा सार्इवर माध्यमबाट क्षणभर मै सूचना आदान प्रदान गरेर तहल्का मच्चाएका छन् । सार्इवर र कम्प्यूटरले स्थापना गरेका अनेकौ काल्पानिक पात्रहरु सिर्जना गरेर मानिसलाई भर्चुअल रीअलिटी प्रस्तुत गरीदिएका छन् । अहिले सार्इवर मोडेल र हिरो मात्र नभएर अनेकौ त्यस्ता प्रख्यात पात्रहरुलार्इ ल्याई दिएकाछन् । हामी आजभोलि त्यहि कुराहरुमा विश्वास गर्दछौ । त्यहि पात्रहरु हेरेर मनोरञ्जन लिने गर्दछौ । विश्वास गर्न र चर्चा गर्न योग्य अनेकौ आधारहरु देखिन्छन्,भेटिन्छन् । क्रिसा तिमीले हिजोको विश्व र आजको विश्वमा देखिएका फरकहरु सायद विश्लेषण गरी नै रहेको छौ होला । किनकी फरक समयले ल्याई दिएका नयाँ परीवर्तनहरु समयको रफ्तार भन्दा अगाडी बढ्न खोज्ने युगसंग हामीले सम्झौता गर्न सकेनौ भने यो युगमा पाईला टेकेर बाँच्नु ब्यर्थ हुनेछ । सार्इवर संसारको,सञ्जालको एक अभिन्न पात्र भैसकेको छौ हामी सवै भैसकेका छौ। यसको उपयोग र उपभोगले जीवनचर्यालाई यतै समाहित गरेको पनि हुन सक्छौ । किनकी यो सार्इवर युग, सार्इवर समय, सार्इवर जीवन, सार्इवर सञ्जालको उचित प्रयोग गरे वरदान नै सावित हुन्छ भै रहेको पनि छ । सार्इवर भिलेजको कुनै घरको कोठामा वसेर अहिले कम्प्यूटरसंग जोडिएर विश्वको कुनै भागबाट नेपालको दुर्गम गाउँमा तिम्रा आफन्तासंग सोझै सम्पर्कमा रहेको छौ होला क्रिसा ।

पत्रसाहित्य भाग - ५

2012-01-15T02:08:00.000-08:00

प्रिय क्रिसा

जीवन जीउँनुका अनन्त रेखाहरुवाट रेखिय अभिवादन ।

जन्म लिएर मृत्यु नभईन्जेल सम्म हरेकले जीवनको,भाग्यको,कर्मको,सपनाको,यात्राको,गन्तब्यको अथवा जीवनसंग गासीएका सम्पूर्ण रेखाहरु लिएर आएका हुँदा रहेछौ । त्यो रेखा आजभोलि महसुस वा अनुभव गरीरहेको छु । सायद क्रिसा तिमीले पनि यी रेखाहरुको अनुभूति गरीरहेको छौ होला भन्ने मलाई लाग्दछ । जीवनको भोगाई,ठम्याई,हेरार्इ,सोचाईआ-आफ्नै खाले हुन्छ जीवन उस्तै भएपनि । जीवन जीउँदै जाँदा कसैको सरल रेखामा पर्दछ र हाँसो,खुशी,उत्साह,उमाङग मिल्दछ । कसैको बक्ररेखामा पर्दछ र दुख,रोदन,कठिनाई,असफलता मिल्दछ । यो मानिसले चाहेर वा नचाहेर हुने कुरा होइन । समयले,परिस्थितिले,बाध्यताले,विवशताले जुराउँदै ल्याएका अवस्थाहरु हुन् । तर कहिले कहि भने आफ्नै अज्ञानता,भूल,अशिक्षा र कमजोरीले पनि यस्ता समयहरु आईपर्दछन् । यी क्षणहरुलाई बिश्लेषण गर्दा कतिपय कुराहरु भाग्यसंग,कर्मसंग ,लेखासंग जोड्न पुग्दछौ । हामीलाई जुनकुराले लत्याउँदछ,पीर्दछ,थिच्दछ तव गुनासोरुपी आफ्नो खप्परलाई दोस्न पुग्दछौ । त्यो एउटा हाम्रो विश्वास मात्र हो जन्मेको सातौं दिनमा भावीले जीवनमा भोगीने,देखिनेवा प्राप्त गरीने सम्पूर्ण कुरा निधारमा लेख्दछ । त्यसलाई मात्र विश्वास गरेर बाँच्ने हो भने त आफुले सोचेका,चाहेका,भनेका कामहरु अधुरै रहन सक्दछ ।

पूर्खाको पालादेखि भन्दै,सुनिदै आएका विषयबस्तु भएकोले कतिपय कुराहरुले प्रत्यक्ष प्रभाव पनि पारी नै रहेको छ । र त्यसलाई विश्वास पनि गर्दछौ। हुन त मानिसको लागि सबै भन्दा ठूलोकुरा बिश्वास नै हो । सारा संसार नैसाँच्चै भन्ने हो भने बिश्वासमा अडेको छ । परीवारसंग,ब्यवहारसंग,जीवनसंग जोडिएका अनेक कुराहरु बिश्वासले नै बाँधेर राखेको हुन्छ । यति हुँदाहुँदै पनि आजको विश्वमा धेरै अविश्वासहरु बढ्दै गएकाछन् । जसको कारणले गर्दा लर्डाई,काटमार,रीसराग,झगडा अत्याधिक बढेर गएको छ । बिश्वका कैयौ देशहरुमा शान्तिको वातावरण छैन । अन्य देशको कुरा छोडी दिउ हाम्रै देशमा बिश्वासको ठूलो खाँचो छ । नेताहरु बिच,कर्मचारीहरु बिच,जनताहरु बिच अविश्वासको दुरी बढेकोले निर्दोष मानिसहरु ठूलो मारमा परेकाछौ । हामीले चाहेको शान्ति र सम्विधान निर्माण हुन सकेको छैन । यो देशलाई चाहिँने मुख्य तत्व नै वन्न नसक्नुले हामी सारा नेपाली विचल्लीमा,अन्योलमा परेकाछौ । झिना मसिना कुरा मै नेपाली नेपाली बिचमा अविश्वास मौलाए पछि ठूल्ठूला कुराहरु कसरी सुल्झाउँन सकिन्छ र ? सोच क्रिसा आजको परिस्थिति किन र कसरी आईरहेको छ ,भईरहेकोछ । के तिमी र म बिचमै पनि अविश्वासको खाडल वा दुरी छ त ? यो अनुत्तरीत प्रश्न हो । न तिमी भन्न सक्छौ न म भन्न सक्छु । यसको उत्तर समयले आफै दिन्छ । किनकी समयको अन्तरालहरुमा हाम्रा ब्यवहारहरु प्रतिविम्वित हुन्छन् । तव अविश्वास त्यहाँ आफै उभिदिन्छ । जीवनलाईउस्तै सोचेर उस्तै यात्रामा दौडिरहेका हुन्छौ । एउटै परिवेशमा पाईला नचालेका हुन सक्छौतर उहि धरती आकास उहि बिश्व उहि समय हो। कसैले समयको पावन्दिलाईरोक्न,छेक्न सक्दैन । समयलाई अलिकति काममा,सिर्जनामा छेक्न सक्दछौ । हो त्यसैलेजीवन,मायाँ,संगत,भावना,चाहना,यात्रा,गन्तब्य,र्इच्छा आदि समयले नै जन्मार्इदिन्छ,उभ्याईदिन्छ । हस्याङफस्याङ गर्दै,अलिकति नपुग्दै,नहुँदै,नचाहदै जीवन धेरै विताई सकेका हुन्छौ । कस्लाई र्इच्छा हुँदैन होला र जीवन सम्पूर्ण कुराले भरीपूर्ण होस् । तर त्यो हामीले भने जस्तै कहाँ हुन्छ र ? बरु दुख दर्दसहदै,पसीना पोखाउँदै,आसुँ पीउँदै बाँच्नु पर्दछ । आफ्नो लागि,परीवारको लागि,समाजको लागि,देशको लागि मात्र नभएर बिश्व कै लागि पनि बाँच्नु पर्दछ । यी अनेक कुराहरुसंग लड्दै,भिड्दैजीवन जीउँनु नै त वास्तवमा जीन्दगी रहेछ । जीवनसंग टाँसीएर आएका समस्याहरु हल गर्नको लागि अर्को साथको कल्पना गर्ने गर्दछौ । चलन चल्ति अथवा विधि विधानसंग वाँधिएर परीवार बनाउँदछौं । ती सवै जीवन जीउँनुका औपचारीकताहरु हुन् । एक जीवन जहाँ रहेपनि आफ्नो काम र कर्तब्यले पछ्याउँन छोड्दैनन् । यिनै क्रम उपक्रमहरुसंग कहिलेमेल कहिले विमेल हुन्छौ। क्रिसा हामीले चाहदा चाहदै पनि ती चीजहरुसंग,परिस्थितिहरुसंग,ब्यवहारहरुसंग बितृष्णा जाग्दछ । नयाँ र राम्रो विषयबस्तुले तान्दछ । यी सबै मानविय स्वभावहरु हुन् । जीवनको असल रेखामा हिड्दा हिड्दै कहिले कहि खराव रेखामा धकेलिन पुग्छौ । र गर्दा गर्दैका कामहरु,कर्तब्यहरु निभाउँदा निभाउँदै भूलका,गल्तिका,अज्ञानताका रेखाहरु अनायासै कोरीन्छन् । हो त्यसवेला क्रिसा हामीले ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्दछ । कुन कामलाई कसरी अगाडी बढाउँदा पुरा गर्न सकिन्छ त्यसका सुरक्षित उपायहरु खोजेर बुद्धिमत्ता पूर्वक हिड्न सकियो भने जीवनले एउटा गन्तब्य प्राप्त गर्न सक्दछ । हामी सबै कुनै न कुनै कुराको प्राप्तिको लागि भौतारी रहेका हुन्छौ । तर त्यो कसैलाई प्राप्त हुन्छ कसैलाई हुँदैन । कुनै न कुनै प्रयासका रेखाहरु तानी रह्यौ भने भएरै छाड्दछ । त्यसैले किसा जीवनमा साहसका,प्रयासका,यात्राका,गन्तब्यका,बिचारका,भावनाका रेखाहरु कोर्न कहिल्यै पछि पर्नु हुँदैन ।

पत्रसाहित्य भाग - ४

2012-01-15T02:02:00.000-08:00

प्रिय क्रिसा

गतिशल समयको प्रवाहसंगैको गतिमय जीवनको अनेक अभिवादन ।

मानिसको जीवन मात्र नभएर सम्पूर्ण प्राणी र वनस्पति जगतलाई नै समयको प्रवाह अथवा प्रारुपको रुपमा लिन सकिन्छ । किनकी सारा प्राणी र वनास्पति जगतलाई समयले निरन्तर डोर्याई रहेको हुन्छ । संसारमा समयले अनेकौं कुराको उत्पति वा सिर्जना गर्दछ र त्यसलाई लोप पनि गराउँदछ । हरेक प्राणी,वनास्पति र अन्य वस्तुहरुको यस संसारमा रहने आयुको पनि निर्धारण गर्दछ । सम्पूर्ण प्राणीको,वनास्पतिको वा वस्तुको संरचना अन्तर्गत त्यस्को उपस्थितिलाई समेट्दछ । मानिसले यी प्राकृतिक चिजहरु भन्दा वढी आजभोलि कृतिमतामा बिश्वास गर्न थालेका छन् । हुनपनि हामीले किन बिश्वास नगर्ने किनकी कृतिम बस्तुहरुले हामो माग,इच्छा,चाहना,आवश्यकतालाई पूर्ति गरीदिएको छ । त्यति मात्र नभएर विलाशीताका हरेक बस्तुहरु कृतिमताले पैदा गरीदिएको छ । त्यसकारण मानिस हरेक दिन कृतिमतामा निर्लिप्त भएर लागेका छन् । आजको नयाँ नयाँ आविष्कार सबै प्रकृतिले नै दिएका उपहारहरु हुन् । विना प्रकृति ती खोज,अनुसन्धान पूर्ण हुँदैनन् । मात्र हामी कर्ता भएर आएका छौ । जो गर्छौ,भन्छौ,देख्छौ,भोग्छौ ती सबै यहि जगतमा विद्यमान भएका चीज वा विषयबस्तुहरु हुन् । तर नगर्दा,नखोज्दा,नजान्दा,नदेख्दा सम्म हामी ती कुराहरु अनुभव गर्न सक्दैनौ । हाम्रो मस्तिष्कले पनि थाहा पाउँदैन कि चीज वा विषयबस्तुहरु यहाँ छन् भनेर । अनभिज्ञतामा जीवन विताई रहेका हुन्छौ । यी सबै चीज वा विषयबस्तुहरु थाहा पाउँन खोज्नुले नयाँ आविष्कारको सुरुआत हुनु हो । आविष्कार प्रकृति र कृतिमताको मिलन विन्दु पनि हुन सक्छ । किनकी त्यो हिजो उपयोगीतामा नआएको बस्तु खोज,अनुसन्धान र आविष्कारले मानवपयोगी बनेको छ । यसरी हाम्रो खोज,अनुसन्धान र आविष्कारले कृतिमता बाँच्ने,रमाउनेर बिश्वास गर्ने भएका छौ । किनकी हामीले चाहेका अनेकौ कुरा कृतिम बस्तुहरुले पुरा गरिदिएको छ । तर त्यहाँ प्राकृतिक कुरा जोडिएको हामी विर्सी दिन्छौ र आफ्नै लयमा हुइकिन्छौ । भन क्रिसा आजका मानिसहरु किन यति धेरै कृतिमतामा बिश्वास गर्छन् ? के तिमी पनि कृतिमतालाई नै बढी मान्यता दिईरहेको छौ ? जुन कृतिमता मानिसको लागि मात्र नभएर प्राणी,बनस्पति र जगतलाई नै हानीकारक छ । आफ्नो चाहनाहरु,इच्छाहरु पूर्ति गर्न मानिसहरु जति जोखिम पनि वहन गर्न पछि परेका छैनन् । के त्यहि चाहना,इच्छा,माग,आवश्यकता,सपना,उदेश्य पुरा गर्न क्रिसा तिमीले पनि आफ्नो जीन्दगीलाई बाजी राख्न खोजीरहेछौ जोखिमतासंग ? वास्तवमा त्यो गलत सोच र कार्य हो ।

आज तिमीलाई महसुस वा अनुभव भैरहेको होला । कृतिमताले मानिसको जीवनलाई मात्र नभएर प्राणी,बनस्पति र जगतलाई कति समस्याग्रस्त पार्दो रहेछ भनेर । कति कठिन,जोखिम भोग्नु पर्दोरहेछ भनेर । हिजो ती जोखिमहरु,समस्याहरु नउठाउँदा सम्मको समय र अहिलेको कष्टमय र कृतिम समयलाई तुलना गरी हेर । कि ती समयहरुमा के,कति र कस्तो भिन्नता पाउँछौ । समय गतिशील र वेगवान हुन्छ । त्यहि गतिशील र वेगलाई उपयोग,उपभोग गर्न सक्यौ भने मानिसले नसोचेको फड्को मार्न सक्दछौ । तर समयको गतिशील र वेगलाई वास्ता गरेनौ भने हामी पाश्चताप भन्दा अरु केहि गर्न सक्दैनौ । आजका मानिसहरु चरम कृतिमताको उपभोगले विलाशी बन्न पुग्दा प्रकृति कै बिरुद्धमा उभ्ने भएका छन् । जीवन नाशवान हुन्छ भनेर आफैले मात्र सम्पूर्ण कुरा भोग्न खोज्नु नै गलत कार्य हो । आफुपछि पनि अरु पीडीहरु हुन्छन् उनीहरुको लागि पनि केहि गर्नु पर्छ भन्ने सोच आजका मानिसहरुमा हराएर गएको छ । यो सोचमा क्रिसा तिमी पनि उभेको हुन सक्छौ तर त्यो आफ्नै विरुद्धको काम हो । प्राणी,बनस्पति र जगत कै बिरुद्धको काम हो। आफ्नै बिरुद्धमा उभेर रमाउँन खोज्नु आजका मानिसहरुको नियत बनेको छ । त्यसैले क्रिसा अव तिमीलेयी जोखिम कामहरुको बिरुद्धमा लडाई लड्नु पर्दछ । किनकी थोरै सन्कि स्वभावका मानिसहरुले लाखौ,करोडौ अनभिज्ञ र सर्वसाधरणको भविष्यमा खेलवाड गरी रहेका हुन्छन् । जनचेतनाको बिजारोपण गरेर एउटा सुन्दर संसारको निर्माणमा तिमी सदैव उभ्नु,जुट्नु पर्छ । यो नै यो सुन्दर संसारको लागि,मानिसको लागि,प्राणी र बनस्पतिको लागि महत्वपूर्ण काम हो ।

समयसापेक्ष बन्ने हैसियतले आज हामी निर्धक्क विनासमा,लडाईमा धकेलिएका छौ । पशुप्राणी र बनस्पतिको त कुरा छोडी दिउ आफु जस्तै निरीह र निर्दोष मानिसहरुको सिकार गर्न माहिर भएका छौ । उनीहरुलाई सिध्याएर आफु मात्र बाँच्न,राज गर्न खोज्दछौ । यहि कुनियतले,विनासकारी सोचले, अतिक्रमणले अभावहरु सिर्जना हुन्छन् र गरीदिएको छ । त्यहि अभाव,अतिक्रमणले यो जगतबाट कति प्राणी र बनस्पति सदाको लागि लोप भएर गएका छन् । साथै अन्य रहेका प्राणी र बनस्पति लोप हुने क्रममा रहेका छन् । यी सबैले बाँच्न दिनु र बचाउँनु हामी मानिसको कर्तब्य हो । जोखिमपूर्ण समय र परिस्थिति यसरी नै लम्बिदै जानु हो भने पशुप्राणी,जीवजन्तु,बनस्पति मात्र होइन मानव जाति नै यो संसारबाट ती प्राणी र बनास्पति झैं विलुप्त हुन सक्दछ । त्यसैले क्रिसा समयमा नै संरक्षण,सम्बर्द्धनको अभियानमा जुटेनौ भने दुर्गतिहरु भोग्न त्यति लामो समय कुर्नु पर्दैन । जीवन,जगत,प्राणी,बनस्पति,जलवायु,समय एउटै रेखामा रेखाङकीत भएका हुन्छन् । तर कति कुराहरु थाहा भएर पनि आफ्नो सजिलोको लागि ती हिंस्रक र बिनाशकारी काममा लाग्दछौ । त्यसकारण क्रिसा समयमा नै जीवन,जगत,प्राणी,बनस्पति,जलवायुलाई कृतिमता र विनासबाट बचाउँनु पर्दछ । अव तिमीले सबै मानिसहरुको चेतनामा यहि मन्त्र जगाउँनु पर्दछ । नत्र समस्याको ठुलो भुमरीमा थाहै नपाई फस्न सक्दछौ ।

पत्रसाहित्य भाग - ३

2012-01-15T01:58:00.000-08:00

प्रिय क्रिसा

यो सुनौलो विहानीको नविन आगनबाट स्वागत छ ।

नयाँ युगको आगमनसंगै हामी जीवनको गहिराईमा डुब्ने प्रयास गरीरहेका छौ । हाम्रो जीवन यति महत्वपूर्ण रहेछ जो हिजो सम्म हामीले जीवन र जगतको कुरा बुझेका थिएनौ रहेछ । किनकी हामीले यो भावनाको,बिचारको,दर्शनको चौतारीमा बसेर मज्जाले छलफल गरेका थिएनौ रहेछ । तर आज तिम्रो बिचार,भावना र चाहनाको सामुन्ने वसेर जीवनलाई जान्न खोज्दा त्यहि कुराको आभाष भएको छ । कि जीवन यति मात्र रहेनछ भनेर । जति भोग्दै आयौ,देख्दै आयौ अनि त्यसलाई कुल्च्यौं । हामीले आफ्नै बिचारसंग सामान्यरुपले ब्याख्या,बिश्लेषण गर्दा त्यस्तो गाढा अर्थ राख्दैनथ्यो । तर वास्तविकता अर्कै रहेछ किनकी हामीले अहिले उहिलेको भन्दा जीवन वेग्लै जीउँदै रहेछौ र पछिका सन्ततीहरु अझ हामीले भन्दा अर्को जीवन जीउँनेछन् । किनभने यहि समयले आजबाटै नयाँ धुवको,नयाँ दिशाको रेखाचित्र कोरी सकेको छ । जुन समयलाई आत्मसाथ गरेर जीवनका उकाली ओरालीहरु यसरी नाघ्दै आएका थियौ र नाघ्दै जानु पर्ला भन्ने सोचेका थिएनौ । जुन वेला जसरी हिडेका थियौ त्यहि नै सम्पूर्ण यात्रा हो जस्तो लाग्थ्यो । अथवा एउटा जीवन चक्रले समेटेका पलहरु नै जीवनको अन्तिम सम्पूर्णता लाग्थ्यो । तर अहिले भोग्दा भोग्दै प्रसंग परिवर्तीत भएको छ । सोच र खोज संगै जीवन जीउँने शैलीमा आकास,पातालको भिन्नता ,परिवर्तन हुदै आएको छ वा हुँदै गएको छ । यी परिस्थितीको परिकल्पना हामीले गरेका थिएनौ । तर आज हामीले जीएर ,भोगेर हेर्दा नयाँ रङगहरु,नयाँ रुपहरु,नयाँ उमाङगहरु छाउँन थालेको छ । हाम्रो कल्पनाले नभ्याउँने परिस्थिती प्रस्तुत भएको छ । यस्तो होला र भोग्नु,देख्नु पर्ला भनेर कहिल्यै ठानेका थिएनौ । कारणवस आज त्यहि समय आईदिएको छ । र यसैको सिलसिलामा थाहै नपाई हामी पनि त्यहि मार्गमा हिड्न थाली सकेका रहेछौ । हिजो ती पलहरुले हामीलाई थिच्दा आफूलाई निक्कै पुरानिया सोच्थ्यौं । नयाँ सन्ततीहरुलाई देख्दा उनीहरु मात्रै आधुनिक जस्ता लाग्थे । तर आज अचानक हामी आफै उत्तरआधुनिक समयको फेरो समातेर हिड्न पाउँदा हाम्रा ती पुरातन सोचाईहरु वासी भैसकेका रहेछन् भन्ने लागिरहेको छ । यी सवै हाम्रा जीन्दगीका मोडहरु हुन् रहेछ किनकी हिजो त्यहि कुरा सहि थियो । आज हिजो नदेखिएका,नभोगीएका,नजानिएका विषयबस्तुहरु अनुभव गर्न पाएका छौ । हिजोका ती सारा पलहरु आजको समयले लिप्दै नयाँ ढङगले पाईला बढाउँन वाध्य भएका छौ । सायद त्यसैले होला हिजोको ध्रुवसत्य ठानिएको कुरा आज आएर असत्य सावित भैदिएको छ । हिजोका असजिला क्षणहरु आज सजिला भएका छन् । हिजो हामीले टेक्दै हिड्ने एउटा बाटोआज आएर हजार बाटा भएका छन् । हाम्रा सोचाईहरु,बिचारहरु धेरै फरक ढङगले प्रस्तुत हुन थालेका छन् ।

नबुझ्दा र नजान्दा सम्म यो फराकिलो नयाँ संसार पनि निक्कै साघुरो साथै पुरानो लाग्थ्यो । हजारौ बाटाहरु,हजारौ उपायहरु हुदा हुदै पनि यात्रा विहीन र उपाय विहीन भएर बाँचेका रहेछौ । किनकी यत्रो ठुलो फराकिलो संसारमा जीवनको महत्व ,समयको महत्व बुझ्न नसक्दा ग्लानी पैदा भएको रहेछ । तर जीवन र जगत त हामीले सोचे भन्दा कता हो कता ठुला र रङगीन पो रहेछ । तिमीसंगको भेटघाटले यहि तत्व थाहा पाए । आफुले आफैलाई कुल्चिएर बाँचेका रहेकाछौ,हाँसेका रहेछौ । आज त्यस्को रहस्य पत्ता लागि रहेको छ । हामीले जीवन पाएर पनि जीउँन नजानेका रहेछौ । समय नपाएर पनि भोग्न नसकेका रहेछौ । आज पाश्चताप लागि रहेछ क्रिसा । हामीले किन समयसंग सम्झौता गर्न सकेनौ होला । हरेक समय अत्यान्तै महत्वपूर्ण हुन्छ । त्यसो हुँदा हुँदै पनि त्यो समयको महत्वलाई किन बुझ्न चाहेनौ होला । यहि आश्चर्य लाग्दछ ।

जीवनलाई बुझ्दै नबुझेका हौ की ?वा बुझेर पनि बुझ पचाएका हौ कि ? त्यो हामीले विर्सी सक्यौं । जे भए पनि अहिले आएर जीवनको महत्व,समयको महत्व अथवा वर्तमानलाई बुझ्न थालेका छौ । यो पनि हामी र हाम्रो लागि नौलो सुरुआत हो । अव हामी पहिलाको जस्तै रनभुल्लमा पक्कै पर्नु हुँदैन । केहि न केहि बुझ्दैछौ,सिक्दैछौ,जान्दैछौ । र फरक धारमा पाईला टेक्दैछौ । यसरी अव हामीले पाईला चाल्न सकेनौ भने डाईनोसरहरुले जस्तै अस्तित्व मात्र होइन जीवनै गुमाउनु पर्ने हुन्छ । नयाँ पहिचानका साथ नयाँ समयको हातोमालोमा उनीएर गन्तब्यमा पुग्ने लक्ष्य लियौ भने निश्चय नै हाम्रो जीवन यात्रा निर्दिष्ट ठाउँमा पुगेरै छाड्नेछ । तर त्यहाँ आईपर्ने आँधीहरुको सामना गर्न तयार हुनुपर्छ । नत्र आँधीको असिमित वेगले सारा जीन्दगी नै फसाई दिन सक्छ । होसीयारी वा सावधानी अपनाउँन सकिएन भने नयाँ समयको गतिले उल्टै कुल्चने छ । तर मलाई आज हर्ष लागेको छ किनभने अलिकति जीवनलाई जीवन भनेर जान्ने अवसर मिलेको छ । कति कतिले जीवन के हो भनेर बुझ्दा नबुझ्दै जीवन गुमाई सकेका हुन्छन् । मायाँ,प्रेम ,ब्यावहार भन्ने कुरा त खाली परिवार अवतरणको लागि मात्र सोचिएको हुन्छ त्यो वेलाको समाजमा । तर ती सवै हामी र हाम्रो लागि बिशेष छन् । किनभने जीवन पुन दोस्रो पटक पुन पाईएला भन्ने कल्पना भन्दा वाहिरको कुरा हो । यो जीवन अथवा हामीले जीएको जीवन प्यारो छ महत्वपूर्ण छ जस्को वर्णन गर्न सक्दैनौ । तर कति जीवनसंग हारेकाहरु जीवनलाई महत्व दिदैन न् त्यो वास्तवमा मुर्खता रहेछ । जीवनलाई अति सुन्दर ढङगले जीउँन सक्यौ भने त्यो जीवनको सार्थकता हो । त्यो नै जीवन जीउनुको मज्जा हो । वेरसले जीवन अथवा करले,वाध्यताले,विवशताले,परिस्थितीले जीउनु भनेको कहि कतै आफैलाई गल्तिबाट सच्याउनु नसक्नु हो । वा जीवनलाई वेपर्वाह गर्नु हो । त्यहाँ जीवन पीडा र आसु बाहेक अरु केहि हुँदैन । यसरी जीवन जीउन खोज्नु गलत पनि हो । जीवन जीउनको लागि सबै भन्दा ठुलो कुरा आत्मा साहस हो । आत्मा साहसले जीवनमा गति पैदा गर्दछ । र जीउने पलहरु सहज बन्दछ । जीवनको नदि बग्दै जाँदा समयको कुइनेटोहरुमा ठोक्किदै जानु त रीत नै हो । अलिकति ठक्करको चोटलाई सुम्सुम्याएर धेरै पीडा सम्झीने हो भने समय अघि बढी सकेको हुन्छ । समयसंग दौडिनको लागि त समयलाई अङगालो हाल्न सक्नु पर्दछ । दुनियाले गर्दै आएको यो काम हामीले किन गर्न सक्दैनौ र ? विसंगतिसंग पौठेचोरी खेल्दै पाईला चाल्नु त्यति सजिलो पक्कै छैन तर कहिल्यै पनि चुनौति र समस्यासंग हार्नु हुदैन क्रिसा ।

पत्रसाहित्य भाग - २

2012-01-15T01:55:00.000-08:00

प्रिय क्रिसा

जीवन र जगतको मुलबाटोबाट जीवन जीउँनुको अभिवादन ।

हामीले समयको तीरैतीर जीन्दगीका गोरेटाहरु पछ्याउँदै जाँदा जीउँनुका आरोह अवरोहलाई पार गर्दै कुनै उदेश्यमा र्स्पर्श गर्न तम्सिन्छौ । तर ती उदेश्यहरु स्पर्श नगर्दै समय निरन्तर तन्किन्दै जान्छ जसरी रबरको पेटी तन्कन्छ । र जति यात्रा बढाउँदै लैजान्छौ उति नै हाम्रा लक्ष्यहरु,उदेश्यहरु,बिचारहरु,गन्तब्यहरु नयाँ नयाँ आउँदै जान्छन् । त्यसवेला हामीलाई समयसापेक्षताले औंला ठड्याउँन पुग्दछ । हामी यी नयाँ बिषयबस्तुसंग घुलमेल हुने कि नहुने ? नयाँको रफ्तारमा अगाडी बढ्ने कि नबढ्ने ? अथवा पुरानोलाई कुन तवरले नयाँसंग समायोजन गर्ने ? यी प्रश्नहरुको सामना पक्कै नगरी हुन्न । किनकी समयसापेक्ष बन्नको लागि हामीले नयाँ समयसंग,परिस्थितिसंग,अथवा नयाँले बोकेर ल्याएका सबै अवस्थालाई स्विकार्नु पर्ने हुन्छ । यदि पुरातन सोच,बिचार र शैली मै अल्झी रहने हो भने निश्चितरुपले समय भन्दा पछि पर्न सक्छौ । जब हामी समयको पछि पर्र्छौ तव हामीले बाँच्दै गरेको जीवनको श्रृङखला टुट्न सक्दछ । त्यति मात्र हैन अनेकौ समस्याको भुमरीले मर्डार्न सक्दछ । यो मोडमा मात्र समयसापेक्षको अर्थ बुझ्न पुग्दछौ । बिति सकेपछि त्यसको अर्थ र महत्व बुझ्नुको कुनै तुक रहदैन क्रिसा । जति पनि गर्नुपर्ने,जान्नुपर्ने,देख्नुपर्ने,भोग्नुपर्ने समयलाई त्यो परिस्थिती अनुरुप सदुपयोग गर्नु नै जीवनपयोगी हुन्छ । तिमीलाई पनि थाहा छ क्रिसा एउटै समान मान्छेमा पनि फरक वा एकरुपता पाइदैन । उसको जीवन शैली,स्वभाव,क्रियाकलाप,ब्यावहार मात्र नभएर मानिससंग जोडिएका सवै कुराहरु फरक नै हुन्छन् । तर पनि समाजमा रहेपछि फरकबाट पनि समानता अपनाउँनु पर्दछ । समयमा नै समस्याको पहिचान गर्दै सदैव अगाडी बढ्नु पर्दछ । कतिपयले समयलाई समयमा नै बुझ्न नसक्दा पछि परेको हामीले परिवारमा,समाजमा,देशमा देखेका छौ । मानिस अन्य प्राणीहरु भन्दा चेतनशील प्राणी हो तर पनि आफै कहिले कहि जानेर वा जान्दै नजानेर चेतनाबाट ओझेल परेका हुन्छ । हुनत कस्लाई पछि परौं लाग्दछ र - गर्दै भन्दै लैजादा त्यो परिस्थिति चिन्न,जान्न नसक्दा पछि परिन्छ । त्यति मात्र होइन ठुलै आपत विपतले पनि निचोर्न सक्दछ ।

क्रिसा जीन्दगीको पहिचान नै समयको पहिचान हो । समय मानिसको लागि हो । जगतसंग जोडिएका सम्पूर्ण बस्तुहरुको लागि पनि हो । तर हामी मानिसले ती सम्पूर्णलाई भन्दा पनि उच्च ठान्दछौ,वेग्लै सोच्दछौ र तिनीहरुको जीवनलाई विनाश गर्न तम्सिन्छौ । कति हामीले विनाश पनि गरी सकेर यस जगतमा उनीहरुको अस्तित्व नै लोप भएर गईसकेको छ । क्रिसा तिमीले यी सबै कुराको लेखाजोखा राखेर चेतनाको अभिवृद्धि गर्नुपर्दछ । जस्ले जगतमा भएका सम्पूर्ण प्राणी र बनास्पतिले आफ्नो जीउँने अधिकार पाउँन् । यी सम्पूर्ण कुरा जानेर बुझेर संरक्षणका पाईलाहरु चाल्नु तिम्रो कर्तब्य पनि हो । आजको विश्वले संकट मोल्नुको प्रमुख कारक तत्व नै मानिस बनेको छ । आजका आधुनिक मात्र नभएर उत्तरआधुनिक मान्छेहरुले जानी जानी आफ्नो मोजमस्ति र फाईदाको लागि आफ्नै विनाश निम्त्याउँन तम्तयार भएका छन् । सायद तिमीले यी सबै कुराहरु थाहा पाएर पनि त्यतातिर पाईला मोडेका हुन सक्छौ । तर ती गलत बाटाहरुलाई छोडेर नयाँ जीवनको खोजीमा आउँनु पर्दछ ।

यो समयको लागि मानविय मनहरु,विचारहरु,आत्माहरु,भावनाहरु जुट्नु पर्दछ । अव पनि दुनियाँसंग हातेमालो नगरी एक्लै जीवन जीउँन खोज्नु अधुरो हुन्छ,अपुरो हुन्छ । म संग म जस्तै अरुपनि छन् भन्ने सोचको विकास दिमागमा पलाउँनु पर्दछ । हामीले समाजमा यस्ता ब्यक्तिहरु पनि देख्छौ,भेट्छौ र संगत गर्र्छौ जो एक जीवन बाँच्नु वाहेक अरु जीवन नदेख्ने र नजान्ने । ती अथवा त्यस्ता मान्छेहरु साँच्चै जीवन,इच्छा,आकांक्षा,चाहना भोग्दैनन्,देख्दैनन् । जन्मनु र मर्नुलाई नै जीवनको सम्पूर्ण ठान्दछन्,त्यस्ता मान्छेहरु ।

तर जन्मेपछि हामीले परिवारलाई,समाजलाई,देशलाई र बिश्वलाई केहि गर्न सक्दछौ । हामीले देखि रहेकाछौ,आँखाले नदेखे पनि सुनिरहेकाछौ । हामी जस्तै ब्यक्तिले बिश्व हल्लाएको । न त उ भगवान नै हो न त उ मानवको अर्को स्वरुप नै हो । के हामीले त्यस्तो काम गर्न सक्दैनौ र क्रिसा ? निश्चय नै सक्छौ तर हामीमा गर्ने आँट,उत्साह,साहस,उमांग,जोस,जाँघर हुनु पर्दछ । यदि यी सबै कुराहरुलाई साहसका साथ जीवनमा लागू गर्यौ भने कहिल्यै पछाडी सर्नु पर्दैन । कायर मान्छेहरु मात्र गर्नुपर्ने कामबाट पछाडी सर्ने गर्दछन् । आत्मा विश्वासको उज्यालोले अरुले नजानेका,नदेखेका,नभेटेका बाटाहरु पछ्याउँन सक्दछौ । जीवन जीउँनुको र्सार्थकता यहि नै छ क्रिसा । त्यसैले यो पथमा मान्छेहरु धेरै अगाडी बढी सकेकाछन् । हामीले पनि अवेर गर्नु हुँदैन । केहि न केहि गरेर समयलाई,बिचारलाई र आत्मशक्तिलाई उपयोगमा ल्याउँनु पर्दछ । यो नै जीवन र जगतको लागि सबैभन्दा उत्कृष्ठ काम हुन्छ ।

नेताजी चलाउदै छौ सत्ता

2012-01-14T06:30:00.000-08:00

जगत प्रसाद आचार्य

नेताजी तिमि त भयौ त बेपत्ता, चलाउदै छौ त सत्ता
जनताको मतले चुनाब जितेथ्यौ के कति खान्छौ भत्ता
प्रहरी प्रसासन तिम्रैछ सासन जनतालाई चै कुसासन
तिम्रै छ भ्रमण तिम्रै छ आसन जनतालाई खै रासन

देशको ढुकुटी रित्याई तिमीले के खान्छौ भ्रमण भत्ता
महंगी बढायौ भ्रस्टाचार गरायौ जनता लाई खै लत्ता
कर र भ्याटको रकम उठाई खै गरेको देश विकास
भिख माग्न विदेश जादैछौ बारबार गर्दैछौ अरुको आस

शान्ति र संबिधान सबैको माग सबको एकै नारा
दुराचारी , भ्रस्टाचारी कोहि चै भयौ ज्यानमारा
भयौ सत्ता भोगी बिदेशीको आखामा माग्ने जोगी
जनताहरुलाई चै पार्यौ सदै बिदेशीको ऋणको रोगी

हाल दुबई

शुन्य कोठा र म

2012-01-14T06:26:00.000-08:00

टंक सम्वाहाम्फे

सधै यो कोठाका चार भित्ताहरु
झ्याल ढोकाहरु
कुर्सी टेबुलहरु
भाडा वर्तनहरु
कहि कतै सम्वाद गरी रहे झैं लाग्थ्यो
तर आज
यी कोठाका सवै सवै चीजहरु
चुपचाप
मुख वन्द गरेर
आँखामा पट्टी बाँधेर
हृदयको गति टक्क रोकेर
संगीत गुञ्जिरहने कोठालाई
शुन्य शुन्य
महाशुन्य
वनाई रहेछन् यहाँका प्रत्येक बस्तुहरुले
केहि अघिसम्म
प्रकाशमय थियो यो कोठा
संगीतमय थियो यो कोठा
तर केहि क्षण मै
यो कोठा कोठा रहेन
यो कोठा कोठा भएन
किनकी मेरो मनको उज्यालो
यहि कोठाको मुलढोकाबाट निस्किएर
अलप भैदियो
केहि अघिसम्म
म कोठामा उज्यालो देख्थे
म कोठामा गुञ्जन सुन्थे
तर अहिलेम केहि देख्दिन
तर अहिले म केहि सुन्दिन
मानौ म यो कोठाको
निर्जीव मूर्ती बनेको छु ।
सम्झीरहेछु कि ती क्षणहरु
कति आनन्ददायी रहेछन्
कति मुल्यवान रहेछन्
किनकी अहिले म
चाहेर पनि पाउँन सक्दिन
त्यो समय अहिले
मबाट टाढी सकेको छ
मबाट अल्पि सकेको छ
अव त्यो समय
अव त्यो परिस्थिति
अव त्यो अवस्था
अघिसम्म मेरै भएपनि
अव मेरो रहेन
अव मेरो भएन
हरेक बस्तुहरु
वास्तवमा
यसरी नै टाढीदै जाने रहेछन्
त्यो मलाई थाहा थिएन
जव म यो शुन्य कोठामा परीणत भए
तव थाहा पाए
जीवनको परिधी
शुन्यताले नै छोपेको हुँदोरहेछ
आज यो शुन्य कोठामा
म कसरी जीवनका सपनाहरु
तरङग्यान सक्छु होला ?
किनकी अहिले म संग
भोक छैन
नि द्रा छैन
शब्द छैन
किनभने यी कुराहरु
शुन्यताले चपाई दिएको छ
शुन्यताले निली दिएको छ
जहाँ म आफुलाई
आफै जस्तो ठानी रहेको छैन
के तिमी भन्न सक्छौ ?
म शुन्य कोठामा
परीणत हुनुको अर्थ
हुनत हिजो हाम्रो उपस्थिति नहुँदा
यो जगत नै
शुन्य शुन्य थियो
तर त्रि्रो मेरो
र हामी सबैको उपस्थितिले
यो जगत
यो कोठा
यो हृदय
साँच्चै सुन्दर भएको रहेछ
आज म यहि शुन्य कोठाको
कुनै भागबाट
कुनै स्थानबाट
त्यहि यथार्थ अनुभूत गर्दैछु
तिमी भन्छौ होला
तिमी सोच्छौ होला
कोठामा
चारभित्ताहरु छन्
झ्याल ढोकाहरु छन्
कुर्सी टेबुलहरु छन्
अथवा कोठामा भएका
सबै सबै बस्तुहरु छन्
तर मेरो लागि भएर पनि छैनन्
त्यसैले त कोठा
शुन्य शुन्य भएको छ
महाशुन्य भएको छ
किनकी यहि कोठाको
मुलढोकाबाट
मनको आभा निस्किएर गएको छ
हो म त्यहि सजिव मान्छे
हाँस्दा हाँस्दै
बोल्दा बोल्दै
नाच्दा नाच्दै
निर्जीव मुर्तीमा
एक्कासी परीवर्तीत भएको छु
म निर्जीव भएर पनि
यहाँको शुन्यताले कुल्चिरहेछ
त्यसैले चुपचाप
यो कोठाको चारभित्ताहरु
कुर्सी टेबुलहरु
झ्याल ढोकाहरु
अथवा यहाँ रहेका सारा चिजहरु
नियाली रहेको छु
अघिसम्म ती सबै बस्तुहरु
सजिव थिए
र म बाँचेको थिए
र म हाँसेको थिए
तर अहिले यो कोठा
एक्कासी यतिविघ्न शुन्य शुन्य लागी रहेछ ?
महाशुन्य लागीरहेछ ?
तपाई नै भन्नुहोस्
म किन निर्जीव भएको रहेछु ।

समयको बेग

2012-01-14T06:22:00.000-08:00

कृष्णकला वनेम

समयको बेग संगै अचानक म बदलिए
नौनी जस्तो मन थियो अनायसै पग्लिए

सुस्त सुस्त बोलीले पछी बाट बोलायौ
नसुने झै गरी हिड्दा झनै तिमी करायौ
प्रिय भनी डाक्यौ अचानक म झस्किए
नौनी जस्तो मन थियो अनायसै पग्लिए

न्याँनो प्रेमको स्पर्शले आयौ मेरो नजिक
बनि दियौ जिवनमा नौलो मेरो प्रतीक
बाटो अर्कै थियो अचानक म फर्किए
नौनी जस्तो मन थियो अनायसै पग्लिए

पौस २५ गते २०६८ सोमबार

गगनबाट चुकी(गजल्)

2012-01-14T06:18:00.000-08:00

सावारा योङ्हाङ लिम्बु

गगनबाट चुकी तारा झर्नु पर्छ धरतिमा ।
राज्यले बली मागे मर्नु पर्छ धरतिमा । ।

सयौ जातका फुलहरु याममा फुलाउनलाई ।
आउ साथी बियाहरु छर्नु पर्छ धरतिमा । ।
...
बन जङल जमिन माथि १६९ आई एल ओ ।
महा सन्धी पुरा गर्नु पर्छ धरतिमा । ।

१८३१ साउन २२ को सन्धी अमर राख्न ।
सप्तकोसी अरुण पूर्व सर्नु पर्छ धरतिमा । ।

सङ्घिय गर्णतन्त्र नया नेपाल निर्माण गर्न ।
छलकपड हुकुमसासन टर्नु पर्छ धरतिमा

पान्थर्: नगी ५

हिमचुलीको खोलाबाट

2011-12-29T23:24:00.000-08:00

जगत प्रसाद आचार्य

हिमचुलीको खोलाबाट बगी दिए पनी
छाल बनि आइ दिनु किनार तिर अनि
त्यै किनारमा पर्खी बस्छु तिम्रै बाटो हेरी
नभुल्नु है मेरो कुरा तिमि नै हौ मेरी

त्यो बनमा फुल्छौ भने गुरास बनि फुल
तिमीलाई गुमाउनु नै मेरै थियो भूल
घास दाउराको निउ गरि त्यै बनमा आउछु
त्यै गुरासको रुखमा बसी तिम्रै गित गाउछु

मेरो लागि तिम्रो दिलमा खाली भए ठाउँ
भनि मात्रै देउ प्रिय कहिले देखि म आउ
बिपनिमा भन्छौ भने धेरै टाडाहामी जाउ
सपनीमा भन्छौ भने कति बजे भेट्न आउ

हाल दुबई

तिम्रो यादमा

2011-09-04T03:40:00.000-07:00

कृष्णकला वनेम

तिम्रो यादमा हिजो आज आफै भित्र हराउछु
तिम्रो कोमल छाती भरी जही तही लहराउछु

सयौ डाडा पारी तिमी यादमा आउछौ मनभरी
कल्पनामा भेट्न आउछु यो मनको सागरतरी
आखाको नानीमा तिम्रो तस्बिर राखी सके
मुटुको पाना भरी तिम्रै नाम लेखी सके
तिम्रो यादमा ……………………………

जहा तिमी भए पनि धड्कि दिन्छौ छातीभरी
साथै तिमी नभए नि पाउछु सधै सपनाभरी
रोज्नु थियो एउटा मैले तिमीलाई रोजी सके
जुनी भरी जिउने मैले कसम खाई सके
तिम्रो यादमा ……………………………

8/27/2011,Saturday……

पत्रसाहित्य भाग - १

2011-09-04T03:25:00.000-07:00

टंक सम्वाहाम्फे

प्रिय क्रिसा

नयाँ सन्दर्भको मझेरीबाट उज्यालो आभा सहितको अभिवादन

समयले मोड्दै ल्याउँदा यो मोडमा आईपुगेर जीवन र जगतलाई बुझ्ने प्रयास गर्दैछौ । हुन त हाम्रा पूर्खाहरुले पनि यो जीवन र जगतलाई आफ्नै ढङगले नबुझेका अवश्य होइनन् तर समयको अन्तरालसंगै ती बुझाईहरु फरक हुदै गएकाछन् । किनकी तिमीले र मैले भोग्दै गरेको जीवन र जगत त्यो पहिलेको समय भन्दा निक्कै भिन्न खालको छ । सोचाईमा उस्तै लागे पनि बुझाइले र भोगाईले ती फरक हुनुका रङगहरु देखि सकेका छौ । हुन त कतिलाई यी रङगहरुको अभास नभएको हुन पनि सक्छ । किनकी जीवन केवल कामसंग मात्रै,ब्यवहारसंग मात्रै,द्रब्यसंग मात्रै वा आफुले अरुलाई सम्वन्ध सेतुको हात नबडार्इ एक्लै अथवा आफ्नै मात्र सोचेर जीवन जीउदा भोलिका आपति दिनहरु एक्लै ब्यहोर्नु पर्ने हुन्छ । त्यसवेला मात्र आफन्त विनाको जीवन जीउनु कति पीरो हुन्छ भन्ने कुराको अनुभूत हुन्छ । त्यो हामीले जीउदै गरेको जगतमा नभएको होइन तर ती कुराहरु पाठको रुपमा सिक्दै पाईला अगाडी बढाउँनु एउटा साग्लो र चेतनशील मानिसको कर्तब्य पनि हो । खाली एउटा जीवन जीउनु मात्र जीवन अवश्य होइन र त्यसले समाजमा त्यति ठुलो महत्व पनि राख्दैन । किनकी मानिसले समाजमा सामाजिक भएर बाँच्नु पर्दछ अनि बाँच्नु सक्नु पर्दछ । यदि सामाजिक भएर बाँच्न सकिएन भने मानिस हुनुको अर्थ पनि रहदैन ।

मानिस मानिसको लागि,परिवारको लागि,समाजको लागि,देशको लागि अहिले आएर अन्तर्राष्ट्रको लागि पनि बन्न पुगेको छ । यसरी हरेक कुराको परिभाषा,ब्याख्या,बिश्लेषण,अर्थमा परिवर्तनको प्रकाशले पहिलेको भन्दा बेग्लै वा नविन बन्दै ,बनाउँदै ल्याएको छ र लगेको छ । जो हामी हरेक दिन ती क्षणहरु संग,परिस्थितीहरु संग हातेमालो गर्दै आईरहेका छौ । यो नयाँ समयसंग सम्झौता गर्दै हामी ती अवस्थाहरुको सामना गर्न तत्पर हुनु पर्दछ र भैरहेकाछौ । नत्र समयको धुलोले नराम्ररी पुर्न सक्दछ ।

जीवन जीउनको लागि त कर्तब्य संग,बिचार संग,भावना संग,मानवियता संगर्,दर्शन संग,सम्भावना संग,ब्यावहार संग, आत्मियता संग अथवा जीवनले पुरा गर्नुपर्ने सबै बिषयबस्तुहरुसंग गासीनु पर्दछ । यदि यी कुराहरु हामीले हाम्रो मार्गमा उठान गर्न सकेनौ भने कामहरु अधुरा हुन्छन् अनि हामी आफै पनि अधुरो नै रहन पुग्छौ । किनकी त्यहाँ बुझ्नु पर्ने,जान्नु पर्ने,भोग्नु पर्ने,देख्नु पर्ने,अनुभव गर्नुपर्ने कुरा छुट्दछन् । यी सबै महत्वपूर्ण तत्वहरु जीवनमा छुटे भने निश्चय नै अलङकार विहीन हुन्छौ अथवा अशोभनीय जीवन मात्र बाँच्न पुग्दछौ । एक जीवन वा एक जुनीमा ती हामीले सोचेका,भनेका,देखेका कुराहरु पुरा हुने छेकछन्द हुँदाहुँदै बेपर्वाह बन्नु हाम्रो ठुलो कम्जोरी हुन पुग्दछ । उपाय खोज्न नसक्नु,उपाय भेट्न नसक्नु,उपाय देख्न नसक्नु झन कम्जोरी माथीको अर्को कम्जोरी हो । हामीले जान्दाजान्दै वा थाहा पाउदा पाउदै आफ्नै बेहासीलाई पाल्नु जीवनबाट आफैलाई बाहिर पार्नु हो । यो जगतमा,यो जीवनमा अनेकौ विकल्पहरु हुँदाहुदै जीवन यति मात्रै हो भनेर अथवा सपना पनि यति नै मात्र हुन भनेर तिमीले आफैलाई किन नियन्त्रणमा लिन खोज्यौ ?र प्रकृतिको बिरुद्धमा किन उभ्यायौ क्रिसा ?

अहिले सम्मको जीव विज्ञानले पनि कुनै जीवजन्तु वा प्राणीहरुको जीवन यति र यस्तै हो भनेर किटान गर्न नसकेको अवस्थामा तिमीले किन जीवनलाई अन्तिम रुपमा सोच्यौ होला यहि आश्चर्य लाग्दछ मलाई । जीवशास्त्री चार्ल्स डार्बीनले भनेका छन् हरेक प्राणी त्यो समयसंग अनुकुल हुन आफ्नो स्वरुप र सीलस्वभाव परिवर्तन गर्दै लैजान्छन् । यो पाठ अलिकति तिमीले अध्यायन गरेको भए निश्चय नै यो समस्याको उपस्थित हुदैन थियो होला । मानिसले जीवन र सपनालाई यति नै हो भनेर कसैले जीउन र सपना देख्न छोड्दैनन् । किन तिमीले आफ्नै बिरुद्धका सोचहरु उभ्यायौ ? मानिसहरु आफ्नो संरक्षणको लागि के के गर्न चाहन्छन् । र साच्चै भन्ने हो भने आफ्नो बिरुद्धमा कसैले पाइला चाल्न सक्दैनन् । चाल्नु पनि हुँदैन ।

तिमीले सोच्यौ होला एक बिन्दुमा पुगेपछि रहरहरु ,इच्छाहरु,आकांक्षहरु अथवा जीवनले चाहेका सबै कुराहरु अर्को बिन्दुमा सर्दैनन् । तर तिमी अलिकति गलत मार्गमा रहेछौ । किनकी आफुले जीएको संसार नै सारा हो । आफुले देखे,भोगेका नै अन्तिम देखाई र भोगाई हुन् । तर त्यो तिम्रो भ्रम मात्र हो अथवा तिम्रो अज्ञानता हो । किनभने कुनै कुराको अन्तिम भन्ने कुरा हुँदै हुँदैन यो संसारमा । तर हामी भने अन्तिम सत्यको खोजीमा हुन्छौ । तर कसैले पनि अन्तिम सत्य देखेका,भेटेका,जानेका हुदैनन् । सानो अन्दाज मात्र गर्ने गरीन्छ त्यहि हो कि भनेर । आज तिमीले जीएको संसार भन्दा अर्को संसारको किन कल्पना गर्दैछौ । अर्को यात्राको, बिचारको, भावनाको,चाहनाको,इच्छाको किन आकांक्षा राख्दैछौ ? त्यो वेला त्यहि र त्यति नै सारा ठानी दिँदाको परिस्थितीले आत्मग्लानीमा पक्कै परेका छौ होला ।

भ्यागुताले कुवा भित्र रहदा कुवालाई सम्पूर्ण संसार ठान्दछ तर जव कुवा भन्दा बाहिर निस्कदछ तव मात्र अर्को ठुलो,राम्रो,फराकिलो,रङगीन संसार देख्न पुग्दछ । र उसले हिजोको भोगाई र सोचाईबाट पाश्चताप महसुस गर्न पुग्दछ । हो आज त्यसरी नै जीवनलाई,संसारलाई बुझ्न नसक्नुले यो दुर्गती भोग्न विवश हुनु परिरहेको छ । तिमीले सोच्यौ होला त्यसवेला ठिक गरे तर आज त्यो कर्म बेठीक भएको छ । आजको यो गतिशील समयले एकछेउमा ठीक भएको बिषयवस्तु अर्को छेउमा पुग्दा बेठीक भैसकेको हुन्छ । हामीले आजको परिवर्तीत समयलाई आत्मसाथ गर्न सकेनौ भने अत्यान्तै ठुलो गलतको ब्लाक होलमा फस्न सक्छौ जस्ले हामीलाई सिनित्तै निली दिन्छ र हाम्रो अस्तित्वको अन्त्य भैदिन्छ । हामीले आफ्नै खुट्टामा बन्चरो हानेर घाइते बन्नु छैन । तर आज तिमी आफ्नो गलतमा प्रायश्चित गरी रहेकी छौ होला । गलत पछिको समयलाई सच्याउँन निक्कै गाह्रो हुन्छ तर केहि हदसम्म सच्याउँन नसकिने भने पक्कै होइन । अव आउँने नयाँ समयलाई हामीले र्स्पर्श गर्न नयाँ बिचारसंग,जीवनसंग अथवा नयाँले बाधेर ल्याएका सबै अन्तरबस्तुहरुसंग परिभाषीत हुन सक्नु पर्दछ । सार्थक जीवन जीउँनको लागि समयमा नै सोचविचार गरेनौ भने बाँच्ने ठाउँहरु आफै साँघुरीएर जान्छन् । अध्यायनसंगको अनुभवले नयाँ चेतनाको अभिवृद्धि हुन्छ । हामीलाई नयाँ चेतनाको अवश्यक पर्दछ । चेतना जीवनको मुल प्रवाह हो । चेतना जीवन यात्राको उज्यालो प्रकाश हो । जस्को उज्यालोले एउटा सुनिश्चित बाटोमा निर्धक्क पाईला बढाउँन सक्दछौ । हामीले नयाँ जीवन जीउनको लागि आफुलाई चाहिने पुराना आधारहरु लिदै नयाँ समयको यानमा चढेर अगाडी बढ्नु उचित हुन्छ । अव हामीले यहि उचित अवधारणाहरु अवलम्वन गर्दै नयाँ जीवनको खोजीमा पछि नपर्न आग्रह गर्छु क्रिसा तिमीलाई ।

जीन्दगी भित्र

2011-09-04T03:18:00.000-07:00

सुरेश सुब्बा

जीन्दगी भित्र जेलिएको यो जीन्दगी ।
दुःखै दुःख र पिडाहरुमा पिल्सीएको यो जीन्दगी ।
कहिले तिम्रो यादहरुमा अल्झील्छ यो जील्दगी ।
कहिले तिम्रो तस्बीरहरुमा बल्झीन्छ यो जीन्दगी ।

सँगसगै मर्नेबाच्ने कसम खाएको यो जीन्दगी ।
बाचा र बन्धनले नछेकीदो रहेछ यो जीन्दगी ।
न त सँगै मर्न नै सक्यो यो गीन्दगी ।
न त सँगै बाच्न नै सक्यो यो जीन्दगी ।

जीन्दगीको कथा अन्त्य भएको यो जीन्दगी ।
सँगै या एक्लै जीउनु नै रहेछ यो जीन्दगी ।
तिम्रो अनुपस्थितमा आत्तिएको छ यो जीन्दगी ।
तिम्रो सम्झनामा तड्पिएको छ यो जीन्दगी ।

मर्नु र बाच्नुको दोसाधमा छ यो जीन्दगी ।
सधैसधै आँशुमा डुबेको छ यो जीन्दगी ।
थाहाँ छैन् कति बाच्छ अब यो जीन्दगी ।
थाहाँ छैन् काहाँ र कहिले मर्छ यो जीन्दगी ।

जीन्दगी बिनाको जीन्दगी भएको छ यो जीन्दगी ।
सदा सदाको लागी टाढीए छ तिम्रो त्यो जीन्दगी ।
के नै गर्न सक्छु र एक्लीएको छ यो जीन्दगी ।
अर्को जन्ममा भेट्ने आसामा जीएको छु यो जीन्दगी ।।।

गीत

2011-08-26T05:47:00.000-07:00

कृष्णकला वनेम

बधाई छ तिमीलाई ,हासी खुशी बाच ,
पिरतीको दुनियामा ,रमाई तिमी नाच ,,

देवीदेउता सङ्ग पनि ,म त यही भाक्छु ,
तिम्रो नया जिन्दगीको ,सधै खुशी माग्छु ,,
अतित भुलाई आउने दिनको ,गर्नु सामना ,
तिम्रो नया जोडीलाई ,मेरो शुभकामना ,,
बधाई छ ………………………………

तिमी जहा रमाउछौ ,त्यही मेरो लाख ,
नछुटोस कहिल्यै पनि ,शुन्दर तिम्रो साथ ,,
अजम्बरी माया बनोस ,मेरो यही प्राथना ,
तिम्रो नया सन्सारलाई ,मेरो शुभकामना ,,
बधाई छ ………………………………

8/21/2011,Sunday………………

पेन्सनको सोच पालेकै हुँ!

2011-08-26T05:43:00.000-07:00

किरण पौड्याल

लो. से. आ. जस्तै कठोर, परीक्षा मैले पनि दिएकै हुँ
विकासको सुइँको नदिए पनि, सपना मैले बेचेकै हुँ
सोझा, साधा, लाटा जनता, ढुङ्ग्रोमा झ्वाम्मै हालेकै हुँ
चुनावी जात्रा नजिते पनि, नियुक्ति बलियो पाएकै हुँ |

नागरिक भोकै जिय नै पनि, ५ तारे होटेल धाएकै हुँ
जनता नै सबै नांगिए पनि, आफ्नो त जोहो गरेकै हुँ
सडकमा अनाथ कापें नै पनि, महलमा रात काटेकै हुँ
शिक्षामा ताल्चा लागे नै पनि, आफ्नो त विदेश पठाकै हुँ ||

हस्ताक्षर समेत नआए पनि, तलब र भत्ता बुझेकै हुँ
चप्पलै पहिला नलाए पनि, चिल्ला कारमा चढेकै हुँ
लाज नै मर्दो दबाई किनी, शोधभर्ना पुरै पाएकै हुँ
भन्दछ अनपढ कसले मलाई, यस्तामा शास्त्री गरेकै हुँ |

शिक्षित, विद्वान, अनुभवी, माथि तान्डव नृत्य गरेकै हुँ
राणा र पंचे नभए पनि, राज्यको भोग गरेकै हुँ
लोकतन्त्र सर्वत्र लिलामी गरि, भरपुर रजाइँ गरेकै हुँ
संबिधान नदिने नियति ढाकी, हदम्याद पुरै तन्काकै हुँ ||

पांच वर्ष तान्न कसरत गर्दै, सिंगजुरो मैले खेलेकै हुँ
नाटक अनेक, चल खेल गर्दै, यहाँसम्म अलि धानेकै हुँ
निबृतिभरण, पेन्सन मिठो, मैले नि खान खोजेकै हुँ
अन्तिम ईच्छा केवल एक, पेन्सनको सोच पालेकै हुँ |

कुवेत
रचना -२३ अगस्ट २०११

शहिद म

2011-08-22T03:13:00.000-07:00

किरण पौड्याल

छाती तिम्रा टेक्ने पाईला, हिंडे काटी म
बनि सैनिक राष्ट्र सिङ्गै, हिंडे लडी म
भूमि युद्ध, मैदान क्रान्ति, हिंडे दौडी म
आँखा काला, नियत खराब, हिंडे फोडी म |

काटी मुण्डा, बनि चण्डी, हिंड्थें गर्जी म
खुँडा, भाला, कर्द गर्जन, सिंहनादै म
बाण तिखा, गोलि ताता, थाप्थें छाति म
बिछ्याई लहु भेल सरि, बढ्थें उर्ली म ||

निर्मित नेपाल लडी मैले, भएँ धुलो म
बलिदानै उपहास, भएँ पात्र म
युद्ध मेरा बिलिन कता, देख्छु आज म
पुछ्ने सिन्दुर छोरो आफ्नै, जल्छु भित्र म |

हाँसी खुशी बेच्छन आमा, भएँ बिबस म
रुन्छिन आमा कोक्याउँदै, हुन्छु पिडित म
छैनन कोहि सुन्ने उनको, तड्पिई बस्छु म
मलामी छन् खुशी सारा, भएँ अबोध म ||

कुलंघार, कलंक नै, बुझ्छु हावि म
रगत मेरो शहिदको, भएँ पानी म
इतिहासमा धमिराको, भएँ धुलो म
पन्छ्याईएको, बिर्सिएको, भएँ शहिद म |

कुवेत
रचना: २१ अगष्त २०११

कल्पनामा सधै

2011-06-15T05:49:00.000-07:00

कृष्णकला वनेम

कल्पनामा सधै आउने, राजकुमार छ एउटा,
पुजा गर्छु मनमन्दिरमा, तिमी मेरो देउता,,

भीडमा होस एकान्तमा, तिमी मात्रै आउछौ,
सपनी होस बिपनीमा, लुकामारी खेल्छौ,,
अघी पछी सङ्गै हिड्ने, राजकुमारलार्इ भेट्दा,
कल्पनाको मिठो तृष्णा, तिमी सङ्गै मेट्दा,,

कल्पनामा ………………………………

भमरा भै मनको बागमा, आई भुन्भुनाउछौ,
बैशालु यि दिलको ढोका, तिमी ढकढकाउछौ,,
हजारौमा रोजे तिमीलाई, राजकुमार एउटा,
नजाउ टाढा कहिल्यै, मुटु हुन्छ चोईटा,,

कल्पनामा ………………………

6/13/2011,Monday….

नसोध मलाई

2011-06-03T05:56:00.000-07:00

लोकेश याक्थुङ्बा

नसोध मलाई मेरो खबर्,जसोतसो बाचेकै छु

मुटु माथि ढुङ्गा राखी,कहिलेकाही हाँसेकै छु

टुट्नु थियो टुट्यो नाता,अतित अब नबल्झाउ

पुग्नु छ धेरै टाढा मैले,दोबाटोमा नंअल्झाउ

तिमीले दिएको चिनो त्यो,संगालेर राखेकै छु

मुटु माथि ढुङ्गा राखी,कहिलेकाही हाँसेकै छु

अन्जानैमा भेट भए,नबोलिकन तर्की जानु

नजर हाम्रो जुधेमा,नजिने झै फर्की जानु

सयौ चिरा यो मनलाई,जसोतसो गाँसेकै छु

मुटु माथि ढुङ्गा राखी,कहिलेकाही हाँसेकै छु।

ताप्लेजुङ्

भुत्ते मन्त्रीहरु र जेष्ठ १४ गते

2011-06-01T07:19:00.000-07:00

टंक सम्वाहाम्फे

सारा नेपाली जनताको
सपना बोकेर
देशको उच्च ओहदामा आसीन
प्रधानमन्त्री ज्यू
मन्त्री ज्यूहरु
सभासद् ज्यूहरु
पार्टीका नेता र कार्यकर्ता ज्यूहरु
तपाईहरुलाई थाहा छ
हामी जनताको मत पाएर
त्यहाँ पुग्नु भएको
कति समानुपातीकको घोडा चढेर
सांसद भवन देख्नु भएको
हामी जनतालाई पनि
थाहा छ
कति माननिय ज्यूहरु
राजनितीको र नजानेर
मन्त्री हुनु भएको
कतिले राजनितीलाई खेती गरेर
किसान बनाउँनु भएको
तर खोई कहाँ चल्दैछ
तपाईको राजनिती ?
त्यो हामी जनतालाई थाहा छैन
किनकी सांसद भवन छिरेपछि
जनताको पसीनालाई
बाज्दै जुझ्दै बाडी खाएको
हामी प्रत्यक्ष देख्दैछौ
हामी प्रत्यक्ष बुझ्दैछौ
सायद त्यसैले होला
तपाईहरुले गर्ने राजनिती त
भारतले पो गर्दोरहेछ
चीनले पो गर्दोरहेछ
अर्कै गोलार्द्धको देश
अमेरीकाले पो गर्दोरहेछ
हामीलाई थाहा छ
साङलोमा बाधिएको कुकुर
केवल झम्टिन सक्दछ
तर त्यसले टोक्न सक्दैन
त्यस्तै तपाई पनि पार्टी भित्रको
प्रतिवन्धित मान्छे
जनतालाई ठुल्ठुलो भाषण दिन शिवाय
जनतालाई ठुल्ठुलो सपना देखाउँन शिवाय
अरु के गर्न सक्नु हुन्छ र ?
पार्टी विभाजन गरेर
जनतालाई भाग,भाग लगाएर
जनमस्तिष्क विभाजन गर्दै हुनुहुन्छ
जनमत चिर्दैहुनुहुन्छ
जनबिचार फार्दै हुनुहुन्छ
कसैलाई कम्युनिष्टमा
कसैलाई कांग्रेसमा
कसैलाई फोरममा
अथवा दर्ता भएका सबै पार्टीहरुमा
आवद्ध हुन विवश बनाउँनु हुन्छ
नेता ज्यू
मन्त्री ज्यू
के यसरी नै जनतालाई
अनिर्णयको वन्दि बनाएर देश चल्छ त ?
के यसरी नै सम्विधान बन्छ ?
के यसरी नै नितीनियम बन्छ ?
तपाइलाई थाहा छ
आज नयाँ नेपालको नयाँ सम्विधान जारी हुने मिति
२०६८ साल जेष्ठ १४ गते शनिवार
खोई कहाँ जारी भो त्यो सम्विधान ?
के हामी जनतालाई
सम्विधान चाहिँदैन ?
नितिनियम चाहिँदैन ?
देश चाहिँदैन ?
हामी देशवासी सवैलाई
नयाँ सम्विधान चाहिएको छ
तर खोइ नयाँ सम्विधान
प्रधानमन्त्री ज्यू
मन्त्री ज्यूहरु
सभासद् ज्यूहरु
पार्टीका नेता र कार्यकर्ताज्यूहरु
त्यो ओहदाको कसम खाएर
आफ्नो जिम्मेवारीको प्रतिवद्धता गरेर
देशको विधायीका बन्नु भएको
हामीलाई थाहा छ
तर तपाईहरु त
भुत्ते पो हुनुहुदो रहेछ
नालायक पो हुनुहुदो रहेछ
अयोग्य पो हुनुहुदो रहेछ
किनकी तोकिएको मितिमा
नयाँ सम्विधान जारी गर्न सक्नु भएन
नेपाल र नेपालीको
भविष्य र आशा बोकेर
आफ्नो असक्षमता प्रदर्शन गरी सक्नु भो
तर पनि अझै त्यसलाई
निर्णायक तहमा पुर्याउँने काम
तपाईहरु कै हो
नयाँ नेपालको परिकल्पना गरेर
संघीयताको वकालत गरेर
आत्मनिर्णयको वाचा वाँधेर
देशलाई देश बनाउँने अठोट लिएर
जव काठमाडौ पस्यौ
तव आफ्नो अञ्चल,जिल्ला विस्र्यौ
तव आफ्नो गाउघर,आफन्त विस्र्यौ
तव आफ्नो प्रतिवद्धता विस्र्यौ
अनि नयाँ सम्विधान वनाउँनै विस्र्यौ
ए !भुत्ते प्रधानमन्त्री ज्यू
ए !भुत्ते मन्त्री ज्यूहरु
ए !भुत्ते सभासद् ज्यूहरु
ए !भुत्ते पार्टीका नेता र कार्यकर्ता ज्यूहरु
अव तपाईहरुले देश वनाउँनु हुन्न
नयाँ सम्विधान वनाउँनु हुन्न
शान्ति,अमनचयन कायम गर्नु हुन्न
बरु देशको आर्थिक भण्डार रीत्याउनु हुन्छ
देशको जल भण्डार बेच्नु हुन्छ
अन्य देशसंग आफूले चाहे जस्तै
घातक सम्झौता गर्न तयार बन्नु हुन्छ
हामीलाई थाहा भैसक्यो
भुत्ते खुकुरीको नियती बोकेर
भस्मे फाड्न अवश्य सकिन्न
जनतालाई झुक्याएर
सत्ता सम्हाल्न सकिन्न
हामीले बुझी सक्यौ
तपाईहरु सबै भुत्ते खुकुरीहरु
वेअर्थ त्यो ओहदामा बस्न सुहाउँदैन
ओर्ल ओहदाको कुर्सीबाट
अव हामी नागरिक शासक बन्नेछौ
अव नेपाली जनता मिलेर
नेपाल आमाको निर्माण गर्नेछौ
केहि काम गर्न नसक्ने
ए !भुत्ते प्रधानमन्त्री ज्यू
ए !भुत्ते मन्त्री ज्यूहरु
ए !भुत्ते सभासद् ज्यूहरु
ए !भुत्ते पार्टीका नेता र कार्यकर्ता ज्यूहरु
यो माटोले तिमीहरुलाई श्राप दिनेछ
हामी जनताले दण्ड दिनेछौ
त्यसको भागेदार यिनै भुत्तेहरु हुनेछन् ।

तिम्रो माया

2011-06-01T07:16:00.000-07:00

कृष्णकला वनेम

तिम्रो माया पाउन चाहेर पनि सकिन जिउदोमा

मरेको दिन एक चिम्टी सिन्दुर भर्दिनु सिउदोमा

जुन् दिन् देखे तिमिलाई मैले मात्रै चाहीरहे

कहा थियौ तिमी तर जहि तही खोजिरहे

जति टाढा भए पनि आउनु मेरो मलामीमा

मरेको दिन एक चिम्टी सिन्दुर भर्दिनु सिउदोमा

तिम्रो माया……………………………

अर्पण गरी जिन्दगी मेरो तिम्रै यादमा बाचीरहे

मरी जाने चोला रहेछ जिबन बाचुन्जेल पर्खिरहे

रोपी देउ फुल एउटा म जलेको खरानीमा

मरेको दिन् एक चिम्टी सिन्दुर भर्दिनु सिउदोमा

तिम्रो माया……………………………

फक्ताङ्गलुङ्गको छोरो म

2011-04-27T08:28:00.000-07:00

सुरेश सुब्बा

फक्ताङ्गलुङ्गको छोरो म
परदेशीनुको पिडा सँगै,
हङ्गकङ्गको मङकीहिल अनि,
बेलायतको अक्सफोर्ट कम्युनिटीहल
र याहाँका चिसो हावा चल्ने चाउरीहरुबाट ।
हरेक चार्डपर्वहरुमा ।
आ-आफ्नो बिधिहरुबाट ।
आ-आफ्नो परम्परालाई सम्झदा,
मैले आफ्नो धर्म सँस्कार
र सँस्कृतिहरु नियालेको छु ।
तोङ्गबा याङ्गबेन किनीमा अनि
याःलाङ्ग केलाङ्ग माँङ्गलाङ्ग
र हाक्पारे सँगै पालाम ख्याली
सबै सबै सम्झेको छु ।
सहिदहरुको सन्तान म ।
बिश्वयुद्धका सहिदहरुलाई सम्झदै,
जापानको नागासाकी हिरोशिमा,
हङ्गकङ्गको ताम्मी, क्यासीनो लाईन,
सातिन लगायत नेपाल र बिश्वको
धेरै ठाउँहरुबाट पूर्खाहरुको समाधी
स्थलमा पुगी, हरेक पूर्खा दिवशमा
आ-आफ्नै ठाउँहरुबाट
आ-अफ्नै पूर्खाहरुलाई सम्झदा
मैले आफ्नै पूर्खाहरुको समाधीमा
दुर्इ थुङ्गा फूल र श्रद्धाको
दुर्इ थोपा आँशु चढाएको छु ।
लिम्बुवानको छोरो म ।
अब त आफ्नै तरार्इका फाँटहरु
अनि बिजयपुर आम्बेपोजो र कुम्मायक
कुस्शायक डाँडाहरु फेदाप, सुदाफ,आठर्राई
घुङसा लेलेप र सिनाम तेल्लोकहरु घुम्दै,
अरुण, कोशी, मेचि, मेवा मैवा
र काबेली नदीहरुको चिसो पिउदै,
माईबेनी, त्रिशाली, युवामेला,
पोखरी, मदन मेला हुँदै, पुशेमेला
पुगेर फिलिङ्गे र सिन्कीको अचार
सँग तोङ्गबा जाड, आलुको तरकारी
अनि चाम्रे खाजा खादै,साम्याङ्गफूङ्ग,
लाङ्गबाङ्गी र यार्ङ्गइच्छेको हार लाउने
सोल्टीनीहरुसँग एक पल्ट
धान नाची दिने मन छ ।
किसानहरुको छोरो म ।
अब त आफ्नै हिमाल, पाहाड,
लेक, बेँशी र डाँडापाखाका खर्कहरु
अनि चौरी गोठका सेर्पा सार्इला,
भैसी गोठका डाँगी माईला, गाई
गोठका गुरुङ्ग दाई, कुलुङ्ग भाई
र भेँडा बाख्रा गोठलाहरु अनि
तान बुन्ने सुब्बेनी दिदी, बालीघरे
काईला लगायत सबै सबैसम्म
पुग्ने अनि रमाउने मन छ ।
यसपाली त एकजोर खाडीको
दौरा सुरुवाल सँगै एउटा
ढाकाको टोपी लगाउने मन छ ।
बीरहरुको सन्तान म ।
अब त दुःखै दुःख अनि
पिडाहरुमा पिल्सीएको लिम्बुवानको
गाउँ बस्तीहरु भित्र बेवारीस
बनकाडा र उन्यूघारीहरुले
छोपिएका काङ्गसोरे, सिरीजङ्गा,
फाल्गुनन्द र र्इमान सिँ
लगायतका समाधीहरुमा
पुगेर उहाँहरुको कार्यको उच्च
सम्मान गर्दै, भित्री आत्मादेखि
दरिलो सलाम गर्दै, बाकी कार्य
पुरा गर्ने बाचा सँगै श्रद्धाको
दुर्इथोपा आँशु अनि अजम्बरी
फूल रोपी दिने मन छ ।

कोसीस

2011-03-17T07:33:00.000-07:00

डम्वर खड्का

माया यति महँगो हुन्थ्यो भने माया नै लाउने थिइन
भुलेर पनि सामु तिम्रो म आउदै आउने थिइन

सानै देखि तिमीलाई आँखाको नानीमा लुकाए
मेरो मन-मन्दिरमा हरपल तिमीलाई सजाय
एकछिन मलाई नदेख्दा तिमी छट्पटिने गर्थ्यौ
सपनीमा पनि कहिले कही मेरै नाम लिने गर्थ्यौ

बालापनको चोखो-माया लाई कसरी भुल्न सक्यौ
बदलिएछ तिम्रो आचरण तिमी पनि बद्ली सक्यौ

जीवनको मोडमा यस्तो होला भनेर सोचिन
यी आँखाले तिमी बाहेक अरुलाई कहिले रोजिन
पल भरमा नाता यसरी तोडेर जानेलाई
भेट्दा के भनि बोलाउनु मैले तिमीलाई

तिमी बिना पनि अब म बाच्ने कोसिस गर्छु
आशु लुकाएर पनि हाँस्ने कोसिस गर्छु

राजगढ,मोरंग

तिम्रो मुस्कान

2011-02-25T04:06:00.001-08:00

टंक सम्वाहाम्फे

मेरो सारा जीन्दगी
तिम्रो एक न्यानो मुस्कानमा
तिम्रो एक सुमधुर मुस्कानमा
अल्झीएको रहेछ
किनकी तिमीले मुस्कुरार्इ दिएपछि
अनायासै मेरो सारा जीन्दगी
मुस्कुरार्इ दियो
अझ तिमी मुस्कुरायौ
म झन धेरै मुस्कुरार्इ दिए
त्यसैले त मुस्कानमा जीन्दगी अल्झीएको रहेछ ।
मुस्कान बाँच्नुको साहरा
मुस्कान हाँस्नुको लहरा
जस्ले वेरीएर मनहरु हाँस्छन्
जस्ले जेलिएर तनहरु नाच्छन्
त्यसैले त मुस्कानमा प्रेम रहेछ ।
तिमीले अलिकति मुस्कुराएका पलहरुले
जीन्दगी जीउन सजिलो भएको छ
यदि ती तिम्रा मुस्कानहरु
मेरो यादमा नबाँची दिएको भए
मेरो आँखामा ननाची दिएको भए
म यो जीन्दगी कसरी जीउँन सक्थे होला र ?
तिम्रो मुस्कान छ र त
मेरो जीन्दगी पनि छ ।
आज मैले विरानो ठाउँबाट
तिम्रो तस्विरमा त्यहि मुस्कान देखे
जहाँ तिमी उसरी नै मुस्कुरार्इ रहेकी छौ
जसरी मोनालीसा मुस्कुराएकी छे ।
हो तिमीसंगको भेटमा
मुस्कुराएका पलहरु
उस्तै उस्तै लागि रहेको छ
सायद गाढा झझल्कोले हो की ?
वा सम्झनाका छालहरु उर्लिएर आएको हो
केहि थाहा छैन
तर तिमी उसरी नै मुस्कुराई रहेकी छौ
विगतका रोमाञ्चक क्षणहरु
आज आलो भएर मनभरी झ्याङगीएको छ
हुन त कहिले पो यो मनबाट
हुन त कहिले पो यो हृदयबाट
ती स्मृतिहरु ओझेल परेका छन् र ?
वरु झन झन जीवित हुँदै गएका छन्
तिम्रो मुस्कान र मेरो जीन्दगी
अथवा मेरो जीन्दगी र तिम्रो मुस्कान
उस्तै उस्तै भएर बाँची दिएको छ
यदि तिम्रो मुस्कुराहट
मेरो हृदयको पानाहरुमा नमुस्कुराउनु हो भने
मेरो सारा जीवन
अधेरीमा विलाउन सक्थ्यो होला
तर त्यहि एक मुस्कानको उज्यालोले
जीवनका उकाली ओरालीहरु नाघी रहेछु
जीवनका आरोह अवरोहमा बाँची रहेछु
यदि तिमी नमुस्कुराउनु हो भने
मेरो मन मुस्कुराउँदैन
मेरो काम मुस्कुराउँदैन
मेरो यात्रा मुस्कुराउँदैन
मेरो सारा जीन्दगी मुस्कुराउँदैन
मेरो संसार मुस्कुराउँदैन
त्यसकारण तिम्रो मुस्कान
मेरो जीन्दगीको उज्यालो हो
चाहे तिमी जहाँ मुस्कुराउ
तस्विरमा वा साँच्चै मुस्कुराउ
केहि फरक पर्दैन
किनकी ती सवै मुस्कानहरु
मेरा लागि समान छन्
तसर्थ म तिम्रो मुस्कानलाई प्रेम गर्छ
तिम्रो मुस्कान विनाको जीन्दगी
अधुरो नै हुनेछ
मधुरो नै हुनेछ
किनभने तिम्रो मुस्कानमा
जीवन जीउने शक्ती रहेछ
मेरो साहस
मेरो उच्छ्वास
तिम्रो सुमधुर मुस्कानले डोर्याएको रहेछ
अव म कसरी भनौ तिम्रो मुस्कानमा
मेरो जीन्दगी अल्झेको छैन भनेर
सायद तिमीलाई लाग्दो हो
मुस्कानमा जीन्दगी कसरी अल्झीन्छ ?
तर त्यहि अल्झेको हुँदोरहेछ जीन्दगी
किनकी तिम्रो एक न्यानो मुस्कानमा
किनकी तिम्रो एक सुमधुर मुस्कानमा
मैले आफ्नो सारा जीन्दगी पाए
मैले आफ्नो सारा संसार पाए

मायाँको आभाष र उत्प्रेरणा

2011-02-25T04:01:00.000-08:00

करिना सुब्बा

शून्य अनि अन्धकार झैं लाग्थ्यो
यो संसार
यो सारा जीवन
किनकी उजाड लाग्थ्यो वनजंगल
काहाली लाग्थ्यो औसीका अधेरी रातहरु
विना रङगको लाग्थ्यो फूलहरु
देवता विनाको लाग्थ्यो मन्दिर
किनभने वाञ्चित थिए म मायाँबाट
साथमा भएर पनि पाएकी थिइन
बाँचेर पनि जीउँदो थिइन
खित्का छाडी छाडी हाँसेर पनि
ओठमा साँचो मुस्कान थिएन
तर यो सुनसान र अन्धकार झै लाग्ने संसार त
धेरै उज्यालो पो रहेछ
कति झीलीमिली पो रहेछ
रङगीन रङगीन दुनिया पो रहेछ
हिमाल,समुद्र,नागवेली खोलानाला
र प्रकृतिले भरीएको सुन्दरता पो रहेछ
जव थाहा पाए
तिम्रो चोखो मायाँ र न्यानो साथ
तव मैले यो संसारको उज्यालोलाई थाहा पाए
उजाड लाग्ने ती वनजंगल
साँच्चै हरीयालीले भर्भराउँदो रहेछ
त्यहाँ त अनेकौ भाका फेरि फेरि
चिर्विराउँने चराचरुङगी रहेछन्
प्रेम जीएका
अनेकौ जीवजन्तुहरु रहेछन्
त्यहाँबाट त स्वच्छ हावापानी पो
पाईदो रहेछ
यो त हाम्रो संसारको
अति मनमोहक गहना पो रहेछ
जव थाहा पाए
तिम्रो चोखो मायाँ र न्यानो साथ
तव यी मेरा विव्हल भएका मनहरुलाई
संगालेर हातेमालो गरायौ
अंगालेर जीउँने उत्प्रेरणा दिलायौ
काहाली लाग्थ्यो औंसीका
अधेरी रातहरु
तर त्यो अधेरी आकासमा त
चम्किदा रहेछन् करौडा ताराहरु
मुस्कुराउँदो रहेछ जुन
रमाउँदा रहेछन् लाखौ जुनकिरी
फूल्दा रहेछन् काँडे फूलहरु
फक्रिदा रहेछन् पारीजातहरु
जव थाहा पाए
तिम्रो चोखो मायाँ र न्यानो प्रेम
तव सम्हाली दियौ
छत्ताछुल्ल भएका यी मेरा भावनाहरुलाई
विना बषन्तको फूलबारी त
झनै मनोरम पो रहेछ
त्यहाँ फूल्दा रहेछन् सप्तरङगी फूलहरु
भुनभुनाउँदा रहेछन् अनेकौं भमराहरु
रमाउँदा रहेछन् अनेकौं पुत्तलीहरु
फुर्फुराउँदा रहेछन्
नाच्दा रहेछन्
मनै मगमगाउँने गरी
ती फूलहरुले वास्ना छरीदिदा रहेछन्
जव थाहा पाए
तिम्रो चोखो मायाँ र न्यानो प्रेम
तव अविरल वगेका
यी नयनका आसुँहरु
तिमीले पुछि दियौ
देवता विनाको शुन्य मन्दिर त
अनेकौं सिंगमरमरले जोडिएको पो रहेछ
र त्यहाँ भित्र कलात्मक
राधाकृष्णको मूर्ति रहेछ
जहाँ लाखौ दियोहरु बल्दा रहेछन्
सयौं घण्टीहरु बज्दारहेछन्
लाखौं फूलका गुच्छाहरु चढार्इदा रहेछन्
अगरवत्तिहरु बालिदा रहेछन्
मन्दिरको मनमोहकता र पवित्रताले
अनेकौं तीर्थयात्रीहरु आउँदारहेछन्
जव थाहा पाए
तिम्रो चोखो मायाँ र न्यानो प्रेम
तव तिमीले जीउँदो लाश जस्तो
मेरो जीवन सम्हालेर
संगसंगै हाँस्ने बाचा गर्‍यौ
संगसंगै बाच्ने नाता गास्यौ
अनि यो रङगीन दुनियामा
असीम असीम मायाँ दिएर
मलाई बाँच्ने शाहस दिलायौ

नशालु छ हेरार्इ

2011-02-20T05:50:00.000-08:00

करिना सुब्बा

नशालु छ हेरार्इ तिम्रो बोल्छौ मीठो बोली
सुनाई दिन्छौ काखमा राखी दिलको कुरा खोली

तिमी मेरो मनमन्दिर तिमी मेरो मनको राजा
कहिले लान्छौ डोली चढार्इ साथमा पञ्चे बाजा
कोमल मनमा थापी दियौ पीरतीको झोली
सुनाई दिन्छौ काखमा राखी दिलको कुरा खोली

हेरी दिन्छु चोरी तिम्लाई घुम्टोबाट साँझमा
पछ्यौरी खोली ओठ चुम्दा पार्दो हौ लाजमा
एक अर्काको नाम लेख्यौ हाम्रो हात खोपी
सुनाई दिन्छौ काखमा राखी दिलको कुरा खोली

जीवनमा साथ

2011-02-05T00:50:00.000-08:00

करिना सुब्बा

जीवनमा साथ दिने वाचा गर्यौ किन
डोर्याएर बिच बाटोमा साथ छोड्यौ किन

जस्तो परिवेशमा पनि साथ दिन्छु भन्थ्यौ
बिर्सीयौ तिमीले भने मरी दिन्छु भन्यौ
यो मनमा चोट दिन मायाँ लायौ किन
डोर्याएर बिच बाटोमा साथ छोड्यौ किन

चोट लागे तिमीलाई दुख्छ मलाई भन्थ्यौ
चाहयौ भने तिमीलाई जुन टिप्छु भन्थ्यौ
हृदयमा नाम लेखि मेटी दियौ किन
डोर्याएर बिच बाटोमा साथ छोड्यौ किन

रेखा दृष्टि

2011-02-05T00:45:00.001-08:00

लोक सिंगक

रेखा दृष्टिहरु
उभिएका छन्
यथार्थ रेखीय भुगोलमा
खोल्न-
क्षितिजहरुको वास्तविक प्रतिवेदनहरु
बादलको रंगिन इतिहासहरु
अहोरात्रिका यथार्थ कथाहरु
बत्तिमुनि अध्याराका झंकारहरु
त्यस्तैं दृष्टि रेखाहरु पुगेका छन
यद्घ बिभिसिका-
हैटिहरुमा, काबुलहरुमा
कस्मिरहरुमा, गाँजा क्षेत्रहरुमा
युगिन शान्तिका प्रवचनहरुसँग
रेखा दृष्टिहरु
निरंकुशतामा चोटिलो बाण हुन
विभिधतामा एकताको विभिसिका हुन
र समानताको असारहरुमा
आलि लगाऊने बाउँसे हुन
जे होस रेखा दृष्टिहरु
जोडिएका छन-
मानव जीवनसँग
मानव विकास र इतिहाससँग
हिटलरहरु/मुसोलिनीहरुसँग
कार्लमाक्सहरुसँग
र धेरैं वाद र विचारहरुसँग
फरक यति छ
कुसैलाई थाहा होला कसैलाई नहोला
कुनै प्रष्ट देखिएला कुनै नदेखिएला
कुनै शसप्त सम्बन्धहरुमा मात्रहोला
भने कुनै आध्यात्मसँग जोडिएको होला
रेखा दृष्टिहरु
कग्निटिभ डोमाइनहरु हृन्
साइकोमोटर डोमाइनहरु हृन्
किनकी
सम्बन्ध छ यसको
तनहरु देखि मनहरु सम्म
मनहरु देखि तनहरु सम्म
अ भनौं
भवसागर मनोविज्ञानहरुसँग
कुनै रेखा दृष्टिहरु
उदाउछन् सूर्यसँगैं
अस्ताउछन् सूर्यसँगैं
कुनैं सेन्ट्रि बस्छन् निस्पट अध्यारोमा
अझ
पानीमा-जल सेन्ट्रि
जमिनमा-थल सेन्ट्रि
वायुमा-वायु सेन्ट्रि
चुमेर निस्सीम क्षितिजहरु
यहाँ रेखा दृष्टिहरु पर्छन्
उस्तैं-उस्तैं गरी
हर्कवीर र माइकल ज्याक्सनहरुमा
कछाड र दोचाहरुमा
बर्का र पछ्यौंरीहरुमा
भेदभाबका आँखाहरु हुन्नन्
समान छन् रेखा दृष्टिहरु
क्रिसमसहरुमा
न्हूदया भिन्तुनाहरुमा
चासोक तङ्नामहरुमा
ल्होसारहरुमा
अनि सोनाम लोसारहरुमा
त्यसैंले
रेखा दृष्टिहरु-
पहिचानका धरोहर हुन्
समानताका जड शुत्र हुन्
सहिष्णताका खानि हुन्
र शान्तिको दृष्टिहरु हुन्

रेखा सम्वन्ध

2011-02-05T00:43:00.000-08:00

टंक सम्वाहाम्फे

रेखा त्यहाँबाट यहाँ सम्म
कोरीएर आएको रहेछ
किनकी मैले रेखालाई सुम्सुम्याउँदा
त्यहि कुरा थाहा पाए
एउटा विन्दु अनेकौं रेखा
र अनेकौं रेखाका अनेकौं विन्दुहरु
जहाँ उहिलेबाट अहिले सम्म
अहिलेबाट उत्तर भविष्य तिर
विद्यमान हुँदै जाने यी रेखाहरु
जन्मेपछि कहिल्यै मेटिदैन रहेछन्
किनभने जुनवेला परिकल्पना गरिएका
ती रेखाहरु
आज पनि उस्तैरुपले वाँचेकाछन्
सायद भोलिपनि त्यसरी नै वाँच्नेछन्
एवम रीतले नयाँ रेखाहरु कोरीन्छन्
र मेट्न खोजिन्छन्
तर ती रेखाहरु कहिल्यै मेटिदैनन्
मान्छेहरुले पुरानो रेखालाई मेटेर
त्यहि नयाँ रेखाको इतिहास रेखाङकन गर्न खोज्छन्
तर इतिहास कहिल्यै मेटिदैन
रेखा इतिहास हो
भूत,वर्तमान र भविष्य हो
किनकी यहि रेखाले हरेक समयको
निर्धारण गर्दछ
त्यसलाई र यसलाई जोड्ने
मलाई र उस्लाई जोड्ने
अथवा एकले अर्कालाई जोड्ने
त्यो रेखा नै हो
कसैलाई थाहा होला
कसैलाई नहोला
त्यो केवल चेतनाको उचाईले चुम्ने कुरा हो
तर रेखाको वास्तविकतालाई
यसरी नै बुझ्ने प्रयासमा जुटेका हुन्छौ
यहाँ रेखालाईनबुझ्न सकिन्छ
तर नकोर्न सकिदैन
यहाँ रेखालाई नदेख्न सकिन्छ
तर अस्विकार गर्न सकिदैन
किनभने मानिसको जन्मसंगै
त्यो रेखाको जन्म भैदिन्छ
र क्रमश बालक देखि वृद्धसम्म
वृद्धदेखि उसको मृत्यु सम्म
रेखाहरुले अस्तित्व जमाउँछन्
त्यसकारण
रेखा – विचार/प्रतीक/आयाम
रेखा – समय/तरल/मिथक
रेखा – दर्शन/जीवन/चिन्तन
रेखा – अस्तित्व/आवाज/ब्रम्हाण्ड
भएर यहाँ वाँची दिएको छ
यी रेखाहरु एकपछि अर्कोमा
जोडिन पनि सक्छन्
नजोडिन पनि सक्छन्
किनभने जति पनि रेखाहरु कोरीएका छन्
ती सवै वेग्ला वेग्लै हुन्
कुनैमा समानता हुँदैन
तर ती सवै रेखा कै परिभाषाले समेटिएका हुन्छन्
रेखा सम्वन्ध
कसैसंग टुटेको हुँदैन
कसैसंग छुटेको हुँदैन
मात्र नदेखिएका हुन सक्छन्
मात्र नभेटिएका हुन सक्छन्
त्यो भेटिएर,देखिए पछि
आफै जोडिदै जान्छन्
आफै कोरिदै जान्छन्
तसर्थ हामी रेखासंग
कहिल्यै असम्वन्धित हुन सक्दैनौ

झस्किन्छु

2011-01-29T07:03:00.000-08:00

करिना सुब्बा

झस्किन्छु तिम्लाई सम्झी अधेरी त्यो रातमा
संसारलाई बिर्सी दिन्थे तिम्रो त्यो साथमा

मीठो गीत सुनाउँथ्यौ छाती माथी टाँसी
मायाँ गरि सुम्सुम्याउँथ्यौ मेरो केश रासी
ओठहरु चुमी दिन्थ्यौ गोधुली त्यो साँझमा
संसारलाई बिर्सी दिन्थे तिम्रो त्यो साथमा

छुट्यौ हामी वाध्यतामा मीठो माया साँची
वैशालु यी तृष्णा अनि चाहनालाई वाँधी
पर्खाई पनि मीठो लाग्छ तिम्रो त्यो यादमा
संसारलाई बिर्सी दिन्थे तिम्रो त्यो साथमा

रेखा दृष्टि

2011-01-29T04:35:00.000-08:00

लोक सिंगक

रेखा दृष्टिहरु
उभिएका छन्
यथार्थ रेखीय भुगोलमा
खोल्न-
क्षितिजहरुको वास्तविक प्रतिवेदनहरु
बादलको रंगिन इतिहासहरु
अहोरात्रिका यथार्थ कथाहरु
बत्तिमुनि अध्याराका झंकारहरु
त्यस्तैं दृष्टि रेखाहरु पुगेका छन
यद्घ बिभिसिका-
हैटिहरुमा, काबुलहरुमा
कस्मिरहरुमा, गाँजा क्षेत्रहरुमा
युगिन शान्तिका प्रवचनहरुसँग
रेखा दृष्टिहरु
निरंकुशतामा चोटिलो बाण हुन
विभिधतामा एकताको विभिसिका हुन
र समानताको असारहरुमा
आलि लगाऊने बाउँसे हुन
जे होस रेखा दृष्टिहरु
जोडिएका छन-
मानव जीवनसँग
मानव विकास र इतिहाससँग
हिटलरहरु/मुसोलिनीहरुसँग
कार्लमाक्सहरुसँग
र धेरैं वाद र विचारहरुसँग
फरक यति छ
कुसैलाई थाहा होला कसैलाई नहोला
कुनै प्रष्ट देखिएला कुनै नदेखिएला
कुनै शसप्त सम्बन्धहरुमा मात्रहोला
भने कुनै आध्यात्मसँग जोडिएको होला
रेखा दृष्टिहरु
कग्निटिभ डोमाइनहरु हृन्
साइकोमोटर डोमाइनहरु हृन्
किनकी
सम्बन्ध छ यसको
तनहरु देखि मनहरु सम्म
मनहरु देखि तनहरु सम्म
अ भनौं
भवसागर मनोविज्ञानहरुसँग
कुनै रेखा दृष्टिहरु
उदाउछन् सूर्यसँगैं
अस्ताउछन् सूर्यसँगैं
कुनैं सेन्ट्रि बस्छन् निस्पट अध्यारोमा
अझ
पानीमा-जल सेन्ट्रि
जमिनमा-थल सेन्ट्रि
वायुमा-वायु सेन्ट्रि
चुमेर निस्सीम क्षितिजहरु
यहाँ रेखा दृष्टिहरु पर्छन्
उस्तैं-उस्तैं गरी
हर्कवीर र माइकल ज्याक्सनहरुमा
कछाड र दोचाहरुमा
बर्का र पछ्यौंरीहरुमा
भेदभाबका आँखाहरु हुन्नन्
समान छन् रेखा दृष्टिहरु
क्रिसमसहरुमा
न्हूदया भिन्तुनाहरुमा
चासोक तङ्नामहरुमा
ल्होसारहरुमा
अनि सोनाम लोसारहरुमा
त्यसैंले
रेखा दृष्टिहरु-
पहिचानका धरोहर हुन्
समानताका जड शुत्र हुन्
सहिष्णताका खानि हुन्
र शान्तिको दृष्टिहरु हुन्

गजल

2011-01-22T21:17:00.000-08:00

इप्सुल मगर

सम्झना गर्दा तिम्रो एकान्तमा टोलाई रा' छु
कल्पना गर्दा तिम्रो विन्ति सुन वोलाई रा' छु

कहिले कहि भेट्दा पनि गाह्रो मान्छौ वोल्न किन
सत्य तिम्लाई मायाँ गर्छु भन्न म डरार्इ रा' छु

नभने नी बुझी देउ न प्रिये मनको ब्यथा
साँच्ची प्रिय यादमा मुटु मैले जलाई रा' छु

एकहोरो हो की मायाँ निष्ठुरी झैंलाग्छ कहिले
तैपनि तिमी पाउने आशा मनमा झुलाई रा' छु

तिमी नै हौ सवथोक मेरो नभन्दिनु होइन
त्यसैले त लक्ष्य भेट्न पाईलाहरु डोरार्इ रा' छु

समय र रेखाहरु

2011-01-22T21:14:00.000-08:00

टंक सम्वाहाम्फे

जव समयसंगै रेखाहरु
कहि सामान्य
र कहि असामान्य हुदै दौडिन थाल्छन्
तव त्यसको आकृति र प्रकृतिसंग
रुमल्लिन पुग्छौ
अनि युक्लिड बनेर
रेखिय बिचारहरुको जन्मलाई
बिश्लेषण गर्न थाल्दछौ
त्यतिले मात्र नभएर
पाइथागोरसको ज्यामितिय रेखाहरुबाट
स्वयम सिद्ध तथ्यको खोजी गर्दै
जीवनका नयाँ तथ्यहरु
निरन्तर खोतल्न थाल्दछौ
के हामी युक्लिडको
रेखिय बिचारहरु संग मात्रै
सहमत छौ र ?
के हामी पाइथोगोरसको
ज्यामितिय तथ्यहरु संग मात्रै
अंगालिएका छौ र ?
पक्कै हामी यी बिचारहरु संग मात्रै
सहमत छैनौ
किनकी हामीसंग पनि बिचारहरु छन्
किनकी हामीसंग पनि तथ्यहरु छन्
त्यो वेलाको समय रेखा
र यो वेलाको समय रेखामा
निश्चय नै धेरै फरकहरु जन्मि सकेका छन् ।
लाग्दछ हरेक प्राणीका
आ आफ्नै रेखाहरु हुन्छन्
जहाँ उनीहरुको जीवन यात्रा
शुरुआत भएर अन्त्य हुँदछ
र हामी मान्छेहरुको
चेताना/ यात्रा
गन्तब्य/सपना
बिचार/भावना
र जीवन
सवैको बेग्ला बेग्लै हुन्छन् ।
यहाँ कतिलाई हामी
सामान्य रेखाभित्र पाउँछौ
यहाँ कतिलाई हामी
असामान्य रेखाहरुको कोणमा भेट्दछौ
यहाँनेर यसरी रेखाहरु
विभाजित भएर गएकाछन्
समयसंग
परिस्थितीसंग
बिचारसंग
अथवा रेखासंग जोडिएका अनेकौ कुराहरुसंग
के त्यसो भए समयसंग
रेखा हुन्छ त ?
वास्तवमा समय भन्दा यताका रेखाहरु
हामी देख्दछौ
हामी अनुभूत गर्दछौ
त्यसैले त रेखाहरुबाट सम्मोहित भएका हुन्छौ
समय भन्दा उताका रेखाहरु
अदृश्य छन्
तर समयलाई छिचोलेर
यहाँ सम्म आई पुग्दा
अनायासै रेखामा
पाइताला उचालि रहेका हुन्छौ
त्यस कारण समय र रेखाहरु
हाम्रो जीवनसंग गाँसीएर बाँचि रहेकै हुन्छन् ।

रचना काल - २०१०/१०/२९

आई दियौ

2011-01-16T07:17:00.001-08:00

करिना सुब्बा

आई दियौ मायाँ लिई बैशाकको हुरी भई
छार्इ दियौ आँखा भर रिंगीचंगी सपना भई

पहाड तिमी वनि देउ हिउँ वनि छोपी दिन्छु
किनार भई साथ देउ सागर वनि चुमी दिन्छु
वजाई दियौ वासुरी मन छुने धुन भई
छार्इ दियौ आँखा भर रिंगीचंगी सपना भई

वषन्त तिमी वनि देउ फूल वनि फूलि दिन्छु
रात भई साथ देउ जुन भई चम्कि दिन्छु
वहि दियौ सीतल मनमा विहानीको पवन भई
छार्इ दियौ आँखा भर रिंगीचंगी सपना भई

रेखा संसार

2011-01-15T19:34:00.000-08:00

लोक सिंगक

सुन्यमा विन्दुबाट शुरुभएर
रेखाहरु
भुगोलमा व्यप्त छन्
पर्दाले छेक्दैंन रेखा
रेखाहरुको
पर्दा अगाडि, पर्दा पछाडि
सम्बन्ध उस्तैछ
-बादलसँग
-मानवसँग
-अरुसँग
-या भनौं सबैसँग
थाहा छैन हामीलाई रेखा सागर
जताततै रेखै रेखा
यानेकी संसारनै अनुबन्ध छ
रेखाहरुबाट-
आर्किमिडिजको सिद्घान्त
आइज्याक न्यूटनको सिद्घान्त
अल्बटआइन्सटाइनको सिद्घान्त
रहन सक्दैनन् टाढा
त्यस्तै बाधिएको छ पनि
मथिङ्गलमा
विगत, वर्तमान र भविष्यका
दस्तावेज प्रश्तुत भईरहेको बेला
रेखा सम्बन्धछ
कल्पना-यथार्थसँग
यथार्थ-कल्पनासँग
प्रत्यक्ष र अप्रक्ष रुपमा
त्यस्तै यथार्थमा-
रेखाहरु
रेटिना र वस्तुको सम्बन्ध जस्तैं
ढुङ्गा र माटोको संयोजन जस्तैं
अपरिहार्य छ
भनौं कल्पनामा
काल्पनिक रेखाहरु हुन्छन्
यथार्थमा
यथार्थ रेखाहरु हुन्छन्
रेखाहरु छन्
कल्पना भन्दा पनि पर
भावना भन्दा पनि पर
तर कुन रेखाले जीवन सम्बन्ध राख्दछ
र कुन रेखा घातकछ
थाहा हुदैन अर्कै कुरा हो
तर रेखाबाट जन्मिएर
हामी रेखामा उभिएका छौं
जुन रेखाहरु-
अनन्त सम्म छन्
नदेखिने तर महशुस गर्न सकिने
देखिने तर महशु गर्न नसकिने
दृश्य , अदृश्य, सुषुप्त रुपमा
भौतिक-अभौतिक
यत्र-तत्र सबैतिर

खिचे तस्विर

2011-01-12T07:04:00.000-08:00

करिना सुब्बा

खिचे तस्विर तिम्रै लागि हृदयमा सजाउ
अंगालोमा बाँधी मलाई मिठो गीत सुनाउ

हुरी आउदा पहाड बनि मलाई छेकी देउ है
घाम लाग्दा बादल बनि सीतल र्छाई देउ है
फूलि दिए तिम्रै लागि फूलवारीमा सजाउ
अंगालोमा बाँधी मलाई मिठो गीत सुनाउ

फूल हुँ म टिपी लान्छन् काँडा बनि देउ है
मुटु भित्र मेरो मायाँ साँची राखी देउ है
सपनी हुँ तिम्रो लागि निदरीमा सजाउ
अंगालोमा बाँधी मलाई मिठो गीत सुनाउ

एकान्तमा एक्लै

2011-01-07T03:10:00.000-08:00

करिना सुब्बा

एकान्तमा एक्लै एक्लै हाँस्न थालेकी छु
मुटु भित्र तिम्रो मायाँ साँच्न थालेकी छु

लाज लाग्छ कता कता तिम्लार्इ सम्झी दिदा
पहिलो भेटमा तिमीसंग न्यानो मायाँ साटी दिदा
वन पाखामा तिम्रै गीत गाउँन थालेकी छु
मुटु भित्र तिम्रो मायाँ साँच्न थालेकी छु

फूल टिपी मेरो शीरमा तिम्ले सीउरी दिदा
मेरो उजाड संसारमा तिमी आर्इ दिदा
जुनेली तिम्रै छायाँ देख्न थालेकी छु
मुटु भित्र तिम्रो मायाँ साँच्न थालेकी छु

गीत

2011-01-02T08:34:00.000-08:00

करिना सुब्बा

गोदाबारी फूलबारीमा पहिलो मायाँ साट्यौ
दुर्इ आत्माको मिलन संगै संसारलाई भुल्यौ

सिरीरी बताससंगै हाम्रो मायाँ उड्दै थियो
कोइलीको भाका संगै हाम्रो मायाँ गाउँदै थियो

शिशिरको उजाडमा पनि बषन्त झैं हरियाली थियो
दुर्इ आत्माको तृष्णा मीठो प्रेममा लिप्त थियो

जुन पनि हामीलाई देखि लजाएको थियो
हिमाल पनि हामीलाई देखि मुस्कुराएको थियो

हाम्रो चोखो मायाँ संगै धड्कन बढ्दै थियो
प्रकृतिले पनि हामीलाई चिहाई रहेको थियो

गित

2010-12-09T04:56:00.000-08:00

सुरेश सुब्बा

झापा मोरङ्ग सुनसरी कीन मिचिदै छ ?
हाम्रो हक र अधिकार कीन खोसिदै छ ?

अरुण पूर्व मेची सम्म लिम्बुवानमा पर्छ ।
उत्तर चीन दक्षिण भारत सीमा कायम गछौँ ।
एकसय नब्बे बर्षौ हाम्रो र्इतिहास छ ।
सन्धी पत्र लालमोहरले यही पुष्टी गर्छ ।

झापा मोरङ्ग सुनसरी कीन मिचिदै छ ?
हृाम्रो हक र अधिकार कीन खोसिदै छ ?

ऐतिहासीक लिम्बुवानको राज्य हुनु पर्छ ।
सीमा मिच्ने दलालहरुलाई खबरदारी गछौँ ।
हाम्रो सीमा मिचिएमा खुन बग्न सक्छ ।
लिम्बुवानको र्इतिहासले यही पुष्टी गर्छ ।

झापा मोरङ्ग सुनसरी कीन मिचिदै छ ?
हाम्रो हक र अधिकार कीन खोसिदै छ ?

जन्मघर जाँदा

2010-09-26T07:21:00.000-07:00

जगत नवोदित

लामिडाँडामा प्लेन बाट ओर्लिन्दा दिउसोको ठीक १ बजेको थियो। लामो श्वास फेरेर एकचोटी माटोलाई मन मनै ढोगे । लामिडाँडा सँगको मेरो भेट करिब एक दशक पछीको थियो यो। रहरलाग्दो टिन एजको अन्तिम खुट्किलामा म हिड्दै गर्दा हिंडेको थिए लाहुर यही बाटो भएर। त्यतिबेला छोडेका साना साना नानीहरु बढेर चिन्नै नसकिने भई सकेछन । तर धन्य प्रमिला बहिनिलाई मैले चिने, उन्ले पनि भुलेकी थिईनन रहेछ। "अबुइ! जगत दाजु एक्लै! खोइ त भाउजु ?" तिनले पहिलो नजरमै प्रश्न तेर्साइन। भन्ने हो भने यो प्रश्नको जवाफ मैले कतिलाई कसरी कसरी दिए आँफैलाई थाहा छैन । नढाटी भन्ने हो भने मैले जीवनमा सबसे धेरै फेस गरेको प्रश्न पनि यसै सँग सम्बन्धित छ। ठटेउली गर्दै भने-" कहाँ एक्लै हुने नि, मेरो साथ् बाबा हुनुहुन्छ, ठुलिदिदी नि हुनुहुन्छ अनी थाहा छ मेरो भान्जी नि छ। अब भाउजु नै खोजेको हो भने चाही उहा घरमा खाना पकाएर देवरको बाटो हेरीरहनु भको होला। " मेरो कुराले उनी अवाक्क भईन शायद। अरु कुरा छोडेर हाम्रो लागि खाजा बनाउन पट्टी लागिन ।
प्रमिला बैनिको यो घर हाम्रो लागि होटेल जो लामिडाँडाको लागि एकदम प्रचलित थियो, अहिले पनि रहेछ । फरक यती पाए उतिबेला सासुमाले सम्हालेको जिम्मा अहिले बैनी जो घरको बुहारीमा आईपरेको रहेछ । खाजा खाएपछी हामीले लामिडाँडालाई चाडै छोड्नु थियो र लाग्नु थियो हलेशि महादेवको दर्शन गर्न।
हामी सँगै जानेमा थपिए फ्रेन्च नागरिक अन्ना र भारतीय नागरिक निकेश। हामी सँग यात्राको लागि दुइ किसिमका उपायहरु थिए। एक -साझा बसमा मौरे सम्म जानु र दिक्तेलबाट आउने हलेशी जाने साझा बस पर्खनु। दोस्रो- सोझै गाडी रिजर्ब गर्नु र आफ्नो गन्तब्यमा हुइकिनु। दोस्रो बाटो हामीले समात्ने निर्णय गर्यौ । तर दुर्छिमे ड्राइभर रमेश भाईले सुरुमा दोब्बर सुल्क सुनाएर मनै झन्डै परिवर्तन गराइदिए। जे होस् रमेश भाईले त्यही दिन हलेशी पुर्याएर दिक्तेल फर्काउने सर्त आठ हजार रुपयामा स्विकारे। त्यसपछी सुरु भो हाम्रो गाडीमा यात्रा । बाबा गाडीको अगाडि बस्नु भयो बाँकी हामी पछाडि बस्यौ। गाडीको पछाडि सिट्को एक साइडमा ठुल्दिदी इमान, भान्जी आईरिस र म अनी अर्को पट्टी अन्ना, निकेस र मौरेसम्म जाने बुइपाली दिदी हुनु हुन्थ्यो। गाडी गूड्न मात्र सुरु गरेको बेलामा खलाशी भाईले गाडी रोक्न ढोका ढक्ढक्यायो। नभन्दै एकजना राष्ट्रिय पोशाकमा सजिएका मोटो मान्छे आँखा अघी हाजिर थिए। उनले सरासर गाडीमा जिउलाई भित्राए। ठाउँ उसै पुरा भईसकेको त्यसमाथी मोटो ज्यानलाई कहाँ हुने खाली ठाउँ ? त्यही पनि कती अफटेरो नमानी मेरो छेउमा घुस्रिए ।
" मलाई छोडेर कहाँ हिंड्न लागेको?" उल्टो ड्राइभर भाईमा खनिए उनी।
ड्राइभर भाईले केही नबोली गाडी चलाउन सुरु गरे। मैले पनि केही बोल्ने मन गरिन। जसै गाडी चल्न सुरु भो हाम्रो ज्यान उफ्रन सुरु भो। खाल्डाखुल्डी, सागुरो, भिरालो र अत्यन्तै जोखिम खाल्को बाटो देखेर सब कुरा हराम भो। यस्तो असजिलो समयमा पनि उनले धेरै कुरा गर्न भ्याए। चिन्जान भो। उनले आफ्नो गाउँदेखी काठमाडौं सम्मको औकात सुनाए, केबल एक फोनको भरमा सब काम हुने बयान समेत बताउन भ्याए।यो सब कुरामा मलाई कती रुची थिएन। बस मनमा सोचिरहेथे- यिनको ज्यानले मलाई सकस नदिए यो लामो यात्रा अली जाती हुने थियो । दिदि पनि भान्जिलाई चेपेर असजिलो भईरहनुभको थियो। तर बोल्न चाँही केही बोल्नु भएको थिएन।
मौरेमा गाडी पुगेपछी बुइपाली दिदी ओर्लनु भो र ति महासय नि बिदै नमागी आफ्नो बाटो लागे। कसो कसो अनौठो लाग्यो। गाडी अगाडि गूड्न सुरु भए पछी रमेश भाईले भने-"के गर्नु अघी नि सितैमा चढेर गको। अस्ती हुदोको नि बाँकी छ। खाली सितैमा चडने बानी भको। सामन्ती प्रबितिका मान्छेहरु देखी कहिले मुक्ती नपाईने रहेछ। "
देख्दाको महासयको बानी हेर्दा ड्राइभर भाईको कुरा पत्याउन लाएक थियो। तर मलाई बोल्न मन लागेन। हामी जती जती हलेशी तिर नजिकियौ, दिन उती उती रिसाउदै कालो हुँदै गयो। कुहिरोले ढाकेर बाटो छेक्न थाल्यो। घामले अनुहार कतै देखाउन सकेन। बाटो झन साह्रै भिरालो हुँदै आयो। ओ हो कस्तो साइत परेछ आज -मनमा नमिठो लागेर आयो। पानी पर्ला पर्लाको परिस्थिती भोग्दै हामी अघी गूडिरहयौ।
मालथुम्की डाँडाको छेउमा बाटो रहेछ भिर । त्यस माथी ढुङ्गाको पहाड फोडेर बाटो बनाइएको रहेछ। त्यस अफ्ठेरो ईलाकामै रमेश भाईले जिप रोके। सुरुमा त कारण थाहा नै भएन। एक्छिन पछी भने थाहा भो उनले हातमा धुपबत्ती बोकेर गाडी बाहिर निस्किए । बाटोको अली माथि उक्लिए, उनले नियमित पूजा गर्ने ठाउँ रहेछ त्यो । ड्राइभर भाईको प्रार्थना पुरा भए पछी भने हाम्रो यात्रा फेरी अघी बढ्यो।मालाथुम्की डाँडा काटेर अर्को डाँडा ननाग्दै हातमा किताब बोकेका केही स्कुले नानीहरुले बाटोको छेउमा उभिएर हात हल्लाइरहेका थिए । उनिहरुको सन्केत गाडी रोक्ने थियो । पानी आउनै लागेको त्यो बेला उनिहरुलाई छोड्नु हाम्रो मनले मानेन। चेपाचेप नै भए पनि हामी यात्रा गर्ने परिस्थितीमा पुग्यौ ।एस् एल सि को फलामे ढोका पार गर्न जाच दिरहेका ति तीन जना नानीहरुसँग ड्राइभर भाईको अली अली चिन्जान रहेछ । आखिर उनी पनि परे त्यही गाउँको ।
स्कुले नानीहरु सँग कुराकानी गर्दा थाहा लाग्यो अर्को दिनको परिक्षाको बिषय रहेछ- जन्सङ्ख्या र बातावरण । मलाई जिज्ञासा लाग्यो- साची अहिले नेपालको जनस्ङ्ख्या कती पो छ?
“खोइ हामीलाई त थाहा छैन दाई “- अली बोलक्कड बहिनिले बोलिन।
“हैन यती प्रश्नको जवाफ नदिनेले भोली के परिक्षा दिन्छौ हौ ?”- ड्राइभर भाईले सोझै कुरा राखे।
“उतर सबै जान्न जरुरी छैन दाजै,सरहरुले नै आएर सिकाउनु हुन्छ”- अर्की बैनिले नढाटी खाटी कुरा सुनाइन।
सरहरुले नै सिकाउने त्यस्तो परिक्षाको अर्थ र त्यसमा पास हुने बिद्द्यार्थिको महत्व कती होला मैले मन मनै सोचे
सरहरुको बारेमा नकारात्मक टिपणी गर्न नि सकिन कारण मलाई क,ख सिकाएर ३५ बर्ष शिक्षक जीवन गुजार्नु हुने मेरा पूजनिय बाबा हाम्रो सम्बाद सुनिरहनु भएको थियो। म बालक छदा बाबाले सिकाउनु भएको गुरुहरु प्रतिको श्रद्दा म कहिले भुल्न सक्दिन। जीवनको उज्यालो बाटो देखाउने गुरुहरु मेरो लागि सधैं नै आदर्णीय हुन्छन।
जब गाडी हलेशीथान नजिकै रोकियो तब सबै जना ओर्लियौ । स्कुले नानीहरु गाडीको भाडा तिर्न खोज्दै थिए। “लु!आजको यो भाडाले चाँही तिमीहरुले खाजा खानु है !अनी परिक्षा राम्रो गर्नु”- मैले बोले।
उनिहरु धन्यवाद बोलेर बिदावारी भए । सहयात्री राकेश र एन्ना पनि एउटा फोटो खिचेर हामी बाट छुट्टिए । ड्राइभर भाई र उस्को साथीलाई एकै छिन छोडिराखेर हामी भने लाग्यौ भगवानको दर्शन गर्न। मुख्य द्वारको बाहिर पट्टी फूलपाती, धुपपाती बेच्नेको लाम रहेछ। भगवानको बास छेउमा उनिहरु बिच चल्ने ग्राहक तानातानको खेल हेर्न लाएक थियो।
रु १ दिएर ८० पैसा चानचुन पाइने रहेछ। गजब नै लाग्यो । मैले रु ५ को नोट दिएर ४ रुपया चानचुने पैसा बोकेर भगवान दर्शन गर्न छिरे। हलेशीथानलाई एक फन्को मारेर गाडी छेउ पुग्दा साँझले बास माग्न थालिसकेको थियो। हामीले हलेशी छोड्दा झमकै साँझ परिसकेको थियो। हामी जती जती दिक्तेल भेट्न अघी गूड्यौ रात उती उती रिसाउदै कालो कालो बन्दै आयो। रात आफु मात्र रिसाएर आएन आउँदा आफु सँग कालो बादल पनि लिएर आयो । मौरे छेउ पुग्ने बेलामा त असिना सँगै पानी पनि दर्कियो । खलासी भाईले हतार हतार छानाको झोला भित्र हुले। ड्राइभर भाई बोल्यो- “भगवानले नुहाउनु भो “, हामीले सहमती जनायौ ।
पानी दर्किरहयो र हाम्रो गाडीको पाङ्ग्रा पनि अनवरत चलिरहयो। मौरे पुग्दा पानी रोकियो तर बाटो पुरै हिलाम्य भई सकेको थियो। मौरेको जाडो रातमा तातो चियाको सुर्को तानेर हामी फेरी दिक्तेलको बाटो लाग्यौ। नुन्थलाको जङ्गल काटेर मुढे डाँडा पुग्दा दिक्तेल बजारमा टिल्पिल टिल्पिल बत्ती बलिरहेको देखियो। मन दङ भयो । आफ्नो जिल्लामा गाडी चढेर बिजुली बत्तीको उज्यालो देखेको यो पहिलो अवसर थियो मेरो । मन यसै फुरुङ भएर आयो । तर मुढे डाँडामा पहिले पहिले पिईने ईन्द्रकला बैनिको तातो चिया भने उस दिन पाईएन। कारण गाडीको बाटोले त उन्को दोकान नै बाइपास गर्दो रहेछ। हामी दिक्तेलको रत्नपार्कमा ओर्लदा घडीले १० बजेको सुचना दिसकेको थियो । त्यती अबेर सम्म पनि बाबा, भाई, बहिनी र भान्जिको मायाले दाई बाटो हेरेर बसिरहनु भको रहेछ। दाइले बासको प्रबन्ध होटेल फुयालमा मिलाउनु भको रहेछ। थाकेको ज्यानले सिर्फ आराम खोजिरहेको बेला राम्रो बिछयौनामा पल्टिना साथ् निन्द्राले छोपीहाल्यो।
रात बित्यो र समय क्रमसँग उज्यालो बोकेर बिहान् आयो । बिहानि सँगै मेरो दिक्तेल माया बोकेर आँखा अघी आयो । तर दिक्तेलको रुप पहिले जस्तो थिएन बिच बाटोको ताकिलहरु सब भत्काएर बिच बजार बाट गाडी हिंड्ने बाटो बनाइएको रहेछ ।
ठाउँ ठाउमा गाडीको पाङ्राले बनाएको गहिरो डोबले मलाई दिक्तेलको आङ भरी घाऊ नै घाऊ लागेको प्रतित भो ।
दिक्तेलको रुप बद्लिए पनि मलाई माया गर्ने धेरैको मन बद्लिएको थिएन । बिहानिको चिया खाँदै गर्दा सागर दाई सँग भेट भो । माउन्ट एभरेस्ट जस्तो प्रतिष्ठित बोर्डिङ स्कुलको प्रिन्सिपल सागर दाई मलाई चिने देखी भाई झै व्यबहार गर्नु हुन्छ । त्यो व्यबहार दसबर्ष पछी पनि कतै बद्लेको थिएन। तर उहाको शरीर भने निक्कै बद्लिएछ । उ बेलाको लुते सागर दाई अब त मोटे सागर दाई हुनु भएछ। जिल्लाको धेरै बिषयमा उहा सँग कुरा भयो, छोटो बसाईमा । दिउसो-बाबाको पुरानो नागरिकता नयाँ बनाउनु थियो । बाबालाई अघिल्लो दिन गाडीको उचाल्ने र पछार्ने यात्राले निक्कै गलाएको थियो , उसो भएर मैले नै उहाको काम गर्न जागरुक बने । सरकारी कार्यलयमा पुगेर सम्बन्धित कारीन्दा सँग बुझ्दा त काम उसदिन हुन नसक्ने बुझियो । म यसो फर्कन लागेको दिदी चन्दा टुप्लुक्कै देखा पर्नु भो । चन्दा दिदी मेरो ठुल्दिदिको सहपाठी दिदी- मलाई सानै देखी माया गर्ने दिदी भेटेर खुशी लाग्यो । उहाको अनुहारमा पनि आस्चर्यको खुशी भाब देखे। दिदी त त्यही नै काम गर्ने कर्मचारी हुनुहुँदो रहेछ, भलाकुसारीमा उहालाई मेरो समस्या थाहा भो। तुरुन्त सम्बन्धित बिभागमा मेरो कामको लागि उहाले बोल्नु भयो। मेरो कामको फायल अघी बढ्यो ।
दिदिले चिया मगाउनु भो। आफ्नो साथीहरु सँग चिनाउनु भो अनी यसो नि भन्नु भो - "मेरो भाई त लाहुरे भएर पनि जस्ताको त्यस्तै रहेछ। किन आज सम्म एक्लो ?" म सँग खाट्टी उतर थिएन सिर्फ मुस्कुराए। कुरा बुझ्दै जाँदा स्कुले साथी सिताराम र शान्ताकुमार पनि त्यही कर्मचारी रहेछन । एक किसिमको गर्ब भयो । "यहाँ हाम्रो हाकिम भएर बस्नु पर्ने मान्छे लाहुरे भएर किन गएको ?" सहपाठी सितारामले मनको कुरा खोले। फेरी पनि म सँग खास उतर थिएन । बस मुस्कुराए ।
सब चिन्जानको भएपछी त मेरो काम सोचे भन्दा धेरै नै छिटो भयो । काम सकी सबैसँग बिदा भएर होटेल फर्कदा मन्मनै सोचे- "नेपालमा कर्मचारी नचिनी काम सरासर हुने समय कहिले आउँला । सोझा सिधा जनताको लागि सरकारी काम कहिले सजिलो होला।"
होटेलमा पुग्दा शान्ता बैनी साथीहरु सँग भेट्न भनेर आएकी रहिछिन । नयाँ कवी,कवयित्रिहरु,पत्रकारहरुको सानो हुद्दा सँग भेट हुँदा म नौलो अनुभुतीले छोइए। सिर्जन्सिल मनहरु मेरो लागि आँफै आफन्त लागेर आउछन । उनिहरुको उभार, जिज्ञासा र जागरुकता देखेर मेरो धराने दिनहरु जीवन्त भएर आए। उनिहरुसँग आत्मियता गासियो र फेरी भेट्ने गरी हामी छुटियौ ।
होटेलको कोठामा प्रबेश गर्दा थाहा भो बाबा र भेना मलाई कुरिरहनु भएको रहेछ । उस साँझ ठुल्दिदिको घर जानुपर्ने निम्तो थियो । निम्तो सकेर बिहान् होटेल फर्कदा रुपाकोट एफ एम का निर्देशक टङ्क थापा सँग भेट भो । उहा उमेर र अरुपनी कती कुराले म भन्दा जेठा भए पनि हामी बिच मित्रताको भावना सबसे बलियो छ । चिया खाँदै उहाले सामुदायिक रुपाकोट एफ एम को बारेमा धेरै जानकारी गराउनु भो।
नेपाल भरिको सामुदायीक एफ एम रेडियोहरुमध्ये उत्कृष्ट स्टेशनको रुपमा रुपाकोट एफ एम पुरस्क्रित भएको थाहा पाउदा मन खुशीले आल्हादित बन्यो। यो प्राप्तीसँग धेरैजनाको दु:ख जोडीए पनि मुख्य दु:ख स्टेसन म्यानेजर टङ्क थापाको देखे । उनी जस्तो सिर्जन्सिल युवाको अभाब आजको हाम्रो समाजलाई सबसे धेरै छ । दिउसो उही एफ एम मा अन्तर्वर्ताको लागि निम्तो गरेर टङ्कजी बिदावारी भए । फुयल दाइको त्यो होटेल भन्ने हो भने धेरैको जमघट हुने थलो रहेछ। अब होटेलमा जिल्लाका नाम चलेका नेताजीहरुको हुल आयो। हुल सँगै साहित्यकार बिष्णु आभुषण आउनु भो । धेरैको लागि उहा नेता भए पनि मेरो लागि चाँही साहित्यकार हो । हामी बिच साहित्यको नाताले नै दाजु भाईको दरिलो सम्बन्ध भएको छ। जिल्लाको साहित्यिक बातावरणको बारेमा बताउनुको साथै आगामी दिनको योजना समेत सुनाउनु भो । राष्ट्रिय बाङमय प्रतिस्ठानको लागि भवन निर्माण गर्ने उहाको सोच भने मलाई एकदम राम्रो लाग्यो।
मध्यदिन हुन पूर्व हाम्रो सल्लाह मुताबिक टङ्कजी सँग भेट भो शहिद मनोज जोशीको घर अगाडि अनी हामी हानियौ रत्नपार्क तिर। बाटोमा साथीहरु भेटिए र यसै क्रममा कबी जे पि फिरन्ते सोल्मा जाने बाटोको घुम्तिमा भेटिए । उनले साहित्यकारहरुको मीटिङका लागि निम्तो समेत दिए। टङ्कजी र म भने सबै सँगको भेट्लाई सक्दो कम गर्दै छिटो छिटो बाटो काट्ने प्रयासमा थियौ । टङ्कजी भन्दै हुनुहुन्थ्यो "अहिले बिजुली जान्छ अनी हाम्रो योजना नै पुरा हुन्न ।" साँच्चि नभन्दै हामी बिजुली गएकै समयमा रुपाकोट एफ एम को कार्यालयमा पुग्यौ । अन्तर्वार्ता लिन कार्यक्रम संचालक भिम राइ तयारी भएर बस्नु भको रहेछ तर बिजुली नै नभए पछी बेहुलाबेहुली बिनाको बिहे जस्तो भो । तर बिजुली नभको त्यो मौकामा अरु साथीहरु सँग कुरा गर्ने मौका मिल्यो । अर्की कार्यक्रम सन्चलिका बैनी सम्झना भुजेलले अतितमा रेडियो नेपालमा सुनेको मेरो अन्तर्वार्ताको सम्झनै सुनाउनु भो । रेडियो कार्यक्रम प्रती बहिनिको लगाब सुनेर लाग्यो तिनी रेडियो प्रस्तोताकै लागि सही मान्छे हुन।
भाग्य बलियो रहेछ हाम्रो आश मरेको बिजुली आयो अनी भटाभट अन्तर्वार्ता नि रेकर्ड भयो । भिमजीका प्रश्नहरु गर्हौ र सापेक्षिक थिए । म सक्दो हलुका नबनी सान्दर्भिक उतर बोले। अन्तर्वार्ता सकियो र बिजुली नि गयो, कस्तो सम्योग!
अन्तर्वार्ता सकेर होटेल पुग्दा बाबा आफ्नो जागिरे जीवनका सहयात्री बाबुराम सर सँग कुरामा मग्न हुनुहुँदो रहेछ। बाबुराम सर मेरो प्राथमिक कालको गुरु जस्लाई आफ्नो अघी पाएर म एक्चोटी फेरी बालक विद्यार्थी झै भए। उहाहरुको साथ म संलग्न हुँदै गर्दा नै बाहिर कसैले “जगत दाई” भनेर बोलाएको नारी स्वर सुने। ढोका बाहिर हेर्दा थाहा लाग्यो बहिनी बिमला केयर्लेस आएकी रहिछिन। बैनी एक्लै आईनन । उनी आउँदा पाईला भरी साहस, मन्भरी आट अनी आँखामा झरिलो विश्वाश बोकेर आइन।
"दाई आउनु हुने कुरा थाहै भएन । म त घर गएकी थिए । बल्ल अहिले आउँदै छु । ल कती दिन बस्नु हुन्छ? अब एउटा कार्यक्रम हामी आयोजना गर्छौ ।" बहिनिले एकाएक आत्मियता पोखिन ।
"मेरो नि छोटो छुट्टी सबै कुरा गर्न भ्याको छैन। हप्ता दिनको लागि आको । तीन दिन त बिती सक्यो। खोइ!कार्यक्रम गर्न त समय मिल्ला र?"- मैले सङ्का गरे।
"किन नमिल्ने दाई । म सब ठीक गर्छु ।" - बहिनिको आवाजमा विश्वाश थियो । एउटा आगो जस्तो रापिलो जोश छोडेर बैनी बिदा भइन ।
दाई बिहानै एस एल सि परिक्षा निरिक्षण गर्न उभोखोला लागि सक्नु भको थियो। बाबुराम सर पनि बिदा हुनुभए पछी बाबा र म घर हिंड्ने तर्खरमा थियौ । झोलितुम्ली बोक्न होटेलका काइला दाइले एउटा भाई खोजी दिनु भको रहेछ ।
घरको आगनी टेक्दा घामले मेवा खोलाको साघु तरेर सेरा खेतको आधी बाटो उकालो चडदै थियो । घरको चुला चौकामा मनले आमा खोज्यो । आमाको ठाउँ भाउजुले सक्दो आत्मियताले भर्दै जानु भएको रहेछ। आमाले रोपी जानु भएको सुन्तलाको रुखहरु पनि बुढो हुँदै गएछन । भाउजु भन्दै हुनुहुन्थ्यो- "यस्पाली त सुन्तला राम्रो फलेन ।" सबै भन्नु समय त रहेछ नि। कुनै बेला त्यही सुन्तला बोटै थेग्न नसक्ने गरी फल्थ्यो, अब बिस्तारि नफल्ने हुँदै गईराछ र समयको कुनै घडी सुन्तलाको त्यो बोट त्यहा हुने छैन ।
मनमा जता जतै आमाको अभाब खड्किए पनि स्वेच्छा र प्रज्ञा छोरीहरुले मेरो मनलाई सक्दो बहलाई रहे। स्वेच्छा कम बोल्ने भए पनि कान्छी प्रज्ञा त ठट्टा गर्न समेत सिपालु रहिछिन।
भोली पल्ट गाउँ भरिका बाजेबजुहरु,बडाबडिहरु, काकाकाकिहरु, अनी स-साना नानीहरुलाई भेट्ने मौका मिल्यो । समकालिन दौतरीहरु गाउँमा बाँकी रहेनछन । कोही बिहे गरेर माइत गाउँ छोडेछन, कोही जागिर गर्न शहर पसेछन, धेरै चाँही ईलम खोज्दै पर्देश गएछन। गाउँ पहिले जस्तो रमाइलो लागेन मलाई ।
तर गाउँको औधी माया लागेर आयो । कहिले छोडेर नजाउ अनी गाउँमा केही गरु जस्तो पनि लागेर आयो। भोली पल्टको दिन घरमा गन्थन मै बित्यो । केही गाउँले दाजुभाईहरु सँग भलाकुसारी गर्दै अनी घरमा भाउजुले तयार गर्नु भको घर तरुल खाँदै चैत्र महिनाको त्यो अन्तिम दिन तिर हामीले माघे सन्क्रान्तिलाई सम्झियौ ।
भोली पल्ट टिकेट्को चाजो पाजो मिलाउन दाई र म दिक्तेल उक्लियौ । टिकट सेल गर्ने पसल पुग्नु अघी मेरो अतितको मिल्ने साथी दीपेन्द्रको पसल आयो । दीपेन्द्रको ड्याडी मेरो अंकल पसलमा बसी रहनु भको रहेछ । "अंकल नमस्ते! कस्तो छ तपाईंलाई? अनी खोइ त आन्टी ?" मैले धेरै प्रस्न गरे एकाएक। अंकल निधार खुम्चाएर एकाएक भाबुक भन्नु भयो । "आन्टी त यो संसारमा छैन बाबु !"
अनपक्षित अंकलको कुरा सुनेर म छक्क परे । एक प्रकारको गहिरो शोकले मन छोयो । कस्तो अभरो छ यो जीवन? अंकलले बोलेको कुरा झुटो भए हुन्थ्यो भएर आयो तर सत्य तितो थियो । दीपेन्द्र जीवनलाई पछाउदै जापान पुगेको त थाहा थियो तर उस्को जीवनको यो दु:खद दुर्घटना मलाई थाहा थिएन । आन्टिले कती चोटि स्कुल बाट भोकाएर आउँदा खाजा बनाएर खुवाएको, छोरालाई जस्तै माया गरेको खुब याद भयो । सोच्दै नसोचेको त्यो खबर सुनेपछी मन दुखी बन्यो । अंकलले चिया खाएर जाउ भन्नु हुँदै थियो, खाने सब इच्छा मरेर गयो ।
टिकट काउन्टरमा जाँदा उस्तै मन अमिलो भयो । अर्को २ हप्ता दिन सम्मको लागि नियमित उडानको टिकट पाउने कुनै सम्भावना थिएन। । अब के गर्ने होला भनेर एक्छिन त म बिचार सुन्य नै भए। तर जसो तसो २ घण्टा सम्म कुर्दा च्आटर्ड फ्लाइटको टिकेट मिल्ने भयो । दु:खको कुरा उडानको दिन भोली पल्ट थियो । केही अरु दिन बस्ने योजना भए पनि हामी सँग बिकल्प थिएन । यसैले दाजुभाई सल्लाह गरेर बाबा र मेरो लागि भोली पल्ट बिहानको लामिडाँडा काठमान्डौको लागि टिकेट लियौ।
बिमला बहिनी र साथीहरु बसेर साहित्यिक भलाकुसारी गर्न धेरै मन गरे पनि समय अभाबले गर्दा सकिएन। हतार गरेर दाई र म घर झर्यौ । तर झर्दाझर्दै सानैमा पढेको सारदा प्राथमिक स्कुलको प्राङ्गण टेकेर झर्यौ । स्कुलको नयाँ भवन बनेछ तर पुरानो भवन आधी भत्केछ । भत्किएको भवन कै सम्झना फोटो खिचेर हामी हतार घर झर्यौ ।
हामी चाडै फर्कने कुराले भाउजु कती पनि खुशी हुनु भएन।
"यस्तो हतारो थियो त नआएकै बेस-" भाउजुको दुखेको मन बोल्यो।
"म अर्को चोटि अली समय दिने गरी आउछु भाउजु । सानो मन नगर्नु न ल "- मैले सक्दो सम्झाए।
दिक्तेल देखी लामिडाँडाको लागि गाडीको ब्यबस्था भए पनि दिक्तेल सम्म त पुग्नु नै थियो। लामिडाँडाको ९ बजे एयरपोर्ट समयमा पुग्न दिक्तेल बिहान् ४ बजे नै पुग्नु थियो । यस्को लागि घर देखी २ बजे हिंड्नु थियो । बिहानै भाउजुले साइतको लोहोटा मुल्ढोकामा सजाउनु भएको थियो। हामीलाई दिक्तेल सम्म पुग्न अन्तरे काका, उहाकै छोरा दयाराम र दाजु ज्ञान साथै जानु भयो । दिक्तेलमा गाडी चढेर जब मुढेको उकालो लाग्यौ, मिर्मिरे उज्यालो भुइमा बिस्तारै झर्दै गयो ।
दिक्तेल आउँदा हामीलाई अध्यारो रातले घेरेको थियो अहिले दिक्तेल छोड्दै गर्दा उज्यालोले ढाक्दै आईरहेको थियो । समय कै खेल त रहेछ जीवन । धेरै काम भएर पनि अधुरो झै लगिरहेथ्यो मेरो जन्मघरको यात्रा । सम्झे - दोर्पामा मावली गाउँ जानै भ्याईन, कमला मेडमको घर जाने निम्तो पुरा गर्नै सकिन, सरस्वती स्कुलका सरहरु सँग भेट गर्ने मौकै मिलेन , बैंक चोकका कमल दाई सँग गफिने मौकै मिलेन आदी आदी । सोचे- ओ हो यो जीवन अपूर्ण छ , अधुरो छ । गाडी बिस्तारै मौरे तिर हाकिदै थियो । गाडीमा ड्राइभर दाईको रङरसे गीत घन्किरहेको थियो तर म भने मेरो भाउजु पुष्पालाई खुब मन पर्ने गीत सम्झीरहेको थिए । भाउजुले मलाई एक्चोटी गाएर नै यो गीत सुनाउनु भएको थियो -
" जिन्दगी यो फुल फुलको थुङा हुँदैन
उदाउने र अस्ताउनेको तुङ्गो हुँदैन"
गाडी हामीलाई बोकेर लामिडाँडा तिर हुइकिरहेको थियो, हुइकिरहेको थियो गाडी लामिडाँडातिर ......!

मेरो खाली सिउँदो

2010-09-23T06:29:00.000-07:00

केवल गंगा गुरुङ

मेरा आशाका किरणहरु
डुब्न लागेको घाम जस्तै भएछन्
जलिरहेको दियो पनि
निभ्नै लागेछ
कस्तो हुरी आयो प्रिये !
तिम्रो र मेरो माया बीच
तिमी नहुँदाको खाली सिउँदोलाई
सवैले उपेक्षा गरिरहेछन्
तिमी त वादलपारीको देशमा बसेर
मेरो रमिता हेर्दै हौला
मेरो दुर्गती देख्दा तिम्रो मन
अलिकति पनि दुखेन ?
म तिम्रै पखालिएको सिँदुरका डामहरुको
रक्षाको निम्ति भीषण लडार्इ लडिरहेछु
के तिमीलाई आनन्द लाग्यो ?
मेरा रोएका दिनहरु हेर्दा...... ?

आवेग

2010-09-23T06:28:00.001-07:00

बिमल गिरी

तिमी सङ्गको मेरो
प्रेमको उर्लदो आबेग
जिन्दगीको मिठो अनुभुती
साझ बिहान
बिभत्स रोइरहेछ
धरमराउदै अगाडि बढिरहेछ
सडकका किनारहरुमा
तोलिन्दो र धुपिका
बुट्टाहरुमा ।

किन रुन्छन
हारेकाहरु भन्थे
अनौठो पिडाले
सिथिल हुँदा
आर्तनाद सङ्ग
बलिन्द्र धारा बगाउदै
रात कति बिते बिते
कालरात्री छाए
अर्थहीन दिशा
सुन्य सापटिमा
किन? रेटिन्छौ
सुनपातीका काल्लाहरुमा ।

तिम्रा गहिराइमा
गर्बाधान गर्नेहरुले
तिमीमा डुबेर
कति बिसाए
ढाक्रे र तोक्मा ?
शक्तिमा उन्मत्त भएर
रुझ्नुको मजामा
पुरा जीबन
हृदयमा पोखिए
दुख्न बाँकी छैन अब
चिथोरिएका
छातीका
रापिला खोल्साहरुमा।

चारपाने झापा
हाल: बेल्जियम, ब्रुस्सेल्स

अव्यक्त एउटा पीडा र सुषुप्त ज्वाँलामुखी

2010-09-11T20:41:00.000-07:00

किराती भोगेन एक्ले

तनावमा छु
आजको अस्त
भोलिको उदय
या भनौं बिपना र सपनाको ठीक बिच
उभिएर खुब तनावमा छु

विगतको समीक्षा
आगतको सम्भाबीयताको अध्ययन
वर्तमानको हरेक क्षण
मनले मगजलाई घोची रहन्छ
यथार्थमा आदर्श गल्ने पो हो कि
खसेर भीरबाट सुन्दर कल्पनाहरू
थेचारिएर मन थलिएर
बा कुँजिने हुँ संधैलाई
खुब तनावमा छु

अग्ला घरहरूका चेपचाप
गाडिएका जराजुरी जतनले उखेलेर
छासछुस पारेर रहरका लामा हाँगाबिंगा
सानो आफ्नो आँगन अगाडिको कटेरोमा
संधैलाई बास सार्ने मेसोमा लागेको बखत
सोची रहेको छु
कतै म त्यो काराङकुरुङ त बन्दिनँ
जो संधै अनुकूल तापको खोजिमा
जीवनभर कहाँ कहाँ उडी रहन्छ
पटक पटक साइबेरिया छाडी रहन्छ
पटक पटक फेरि फर्की रहन्छ
अ हो, कल्पनाले नै रिंगटा चल्छ
भोलि त्यो भोगाईको नियति बनिदियो भने !
सोच्दा नै मात्र तनावमा छु
कहिलेदेखि यसरी कहिलेसम्म
मेरो आफ्नै माटोसंग
मलाई हिड्न सिकाउने बाटोसंग
मैले तर्सनु, तर्कनु पर्यो/पर्ने
त्यो माटोमाथि निस्फिक्री फुल्न
त्यो बाटोमाथि निर्धक्क हिड्न
केले, कसले किन रोक्यो, रोकी रहन्छ ?
त्यहैँ छ त
अजम्बरी फुलेको च्याब्जुको चिहान
ऊसले फाँडेको खोरिया
पहरा काटेर ल्याएको कुलो
तितेफापर र घैयाको बीउ पनि अझै
पुरानो मटियामा संचित नै छ त
सयौं मल्ला भेडा-बाख्राको खेवा
उधौली उभौली गर्ने लेख बेंसी
हजारौं चौंरी र भैंसी चर्ने खर्कहरू
पुस्तौं पुस्ता चोक गाडिएको निसानी
ठूलो चप्लेटी ढुंगा
सबै सबै अलगै छ त
के नपुग थियो/छ मलाई
खालि मानव बिक्री मुल्यसंगै
महत्वाकांक्षाको बढोत्तरीले
राजी खुसी बेचिने लतमा फसेर म
बहादुर बनेर
कवाडी मालमा दरिएको त छुइनँ ?
प्रश्न आफैंमाथि बर्सिन्छ कोर्राजस्तो
र चहराउँछ बेस्सरी
थुर्थुर काम्दै मैले बक्नु पर्छ
हो, हो
तर
तर म किन कसरी अम्बली बनें
कुलतमा फसें
कसले फ्याकिरहेको छ
मतिर भाङको लड्डु
कसले उकासी रहेकोछ निरन्तर
त्यो विषाक्त गुलियोमा भुल्न
र आज चेतमा आउनु खोज्दा
उम्कनु खोज्दा कुलतबाट
किन यो तनाव
खुब तनावमा छु ।

बाँडेर मान्छेलाई तासका चक्किहरूमा
जीवन थुतेर मृत्यु फ्याक्नेहरू,
सिधा दिएर घुमाई लिनेहरूको बफदारीमा
घर गोठ छाडेर बेवारिसे
महलहरूको रखवारीमै कपाल पकाउने
अर्को अनि अर्को पुस्ताको उदयमा
गर्व गर्नु नै मेरो धर्म हो ?
गाउँ बस्ति रित्याएर उजाड
सयौंतले भवनहरूको सहर बसाउने
कुल्लीहरूको लगातारको उत्पादनमा
हर्षमान्नु नै मेरो कर्म हो ?
अधिकार छिनेर काखको सन्तानको
गानिएको दुधको पीडा सहँदै
मेमको बेबीको मीठो निदरीको लागि
रुन्चे स्वरमा लोरी गाउँनुदेखि
आधा निद्रा सुतेर
आधा निद्रामा उठेर
चर्पी सोहोर्नु,.....चुलो पोत्नुसम्म
भ्याई नभ्याई नपुगेर
विवश निचोरिन्दै
सितन बनेर गिद्धे दृष्टिको
अस्मिता लुटिएपछि
असन्तुलित मस्तिष्कमा बाँचेर
रित्तिनु नै मेरो जीवन हो ?

यदि यसोहरू होइन भने
कहिलेदेखि यसरी कहिलेसम्म
मेरो आफ्नै माटोसंग
मलाई हिड्न सिकाउने बाटोसंग
मैले तर्सनु, तर्कनु पर्यो/पर्ने
त्यो माटोमाथि निस्फिक्री फुल्न
त्यो बाटोमाथि निर्धक्क हिड्न
केले, कसले किन रोक्यो, रोकी रहन्छ ?
उघारेर आँखा चेतनाले
पन्छाएर रंगीचंगी कागजका छेकाबार
अस्ताएर परदेश
झुल्कन खोज्दा आफ्नै कोठेबारीमा
किन तुवाँलो लाग्छ मनमा
किन सुनौलो देखिन्दैन बिहानी
ऊफ खुब तनाबमा छु ।

चमेलीको चिठी

2010-08-21T06:20:00.001-07:00

दिव्य गिरी

सधैंको जस्तै आज पनि
तिम्री दुःखी चमेलीको सादर प्रणाम
तिम्री विरही चमेलीको सदा सम्झना ।

हिजो-अस्तिका चिठीहरू
आँसुले लेखेथें
विछोडको पीडामा बगेको आँसुले कोरेथें
तर आज यो चिठी
रगतले लेखिरहेछु
हो, रगतले
तिम्रै भाइहरूको रातो रगतले
तिम्रै दाजुहरूको तातो रगतले
तिम्रै आमा-बुबा र
दिदी-बहिनीहरूको आलो रगतले ।

साँच्चै, मेरो प्रिय खसम
यतिवेला यो वर्तमान
रगतको आहालमा चुर्लुम्म डुबेको छ
यतिवेला यी बस्तीहरू
आँसुको झरीमा निथ्रुक्क रूकेका छन् ।

मेरो प्रिय परदेशी खसम,
हिजोआज,
म स्वयम् घाइते बाँचिरहेछु
म स्वयम् पीडाको पहाड अग्लिरहेछु
म स्वयम् आँसुको नदी बगिरहेछु
र, कसरी लेखुँ गाउँघरको खबर
घरहरू बलेको खबर
मनहरू जलेको खबर
रगतको आहाल जमेको खबर
आँसुको भेल बगेको खबर
अलाप-विलाप र रूवाबासिको खबर
गन्ति गर्नै नभ्याउने लाशहरूको खबर
दिनदिनै मलाम जानु परेको खबर
सम्पूर्णमा भन्नुपर्दा सिँगै देशले बरखी बारेको खबर ।

देखेर हजारौं टुहुराहरूको मुहार
देखेर हजारौं विधवाहरूको अनुहार
हरदम यो मन हजारौं टुक्रामा विभक्त हुन्छ
हरदम यो छाती चरचरि चिरिन्छ ।
खासै भन्नुपर्दा यतिबेला
चराहरूको चिरविर गुञ्जने आँगनमा
बन्दुक र बम् पड्किरहेछन्
परेवाका बथान उड्ने आकाशमा
भय र त्रासको मुस्लो उठिरहेछ
अशान्ति र अँध्यारोको आँधी चलिरहेछ
यस्तो परिवेशमा
यो सङ्कटग्रस्त देशमा
मेरो प्यारो खसम् ,
तिम्री चमेली पनि सुरक्षित छैन ।

त्यसैले यसवेला
मभित्र तिमीभन्दा पनि बढी
शान्तिको खाँचो छ
तिम्रो मायाकोभन्दा पनि बढी
शान्तिको भोक छ ।

फूल हुँ म

2010-08-21T06:17:00.001-07:00

टंक सम्वाहाम्फे

फूल हुँ म वनको नलाए तिमीले ओइली झर्छु
पानी हुँ म नदीको नरोके तिमीले वगी जान्छु

नपछ्याउन सक्छौ यी मेरा यात्राहरु
नसझाउन सक्छौ यी मेरा सपनाहरु
अधुरो भए भाग्य अधुरै जिवन वाची दिन्छु
पानी हुँ म नदीको नरोके तिमीले वगी जान्छु

नस्विकार्न सक्छौ यी मेरा वाचाहरु
नगाउन सक्छौ यी मेरा गीतहरु
विरानो भए आफ्नो विरानै सम्वन्ध भई दिन्छु
पानी हुँ म नदीको नरोके तिमीले वगी जान्छु

संगीत - दिनेश सुब्बा
स्वर - सुनिता प्रधान

केही विम्बमा रत्नपार्क

2010-08-21T06:16:00.001-07:00

प्रकार अन्तर

एउटा मान्छे, रत्नपार्कतिर
छाता किन्छ-समय ओढ्छ ।
घडी किन्छ-समय हेर्छ ।
किताब किन्छ-समय पढ्छ ।
चस्मा किन्छ र देख्छ समय-
निलो,पहेंलो,कालो,रातो.........

व्यस्त फुटपाथको
एउटा कुनामा,
अक्टोपस-ज्योतिषले हात हेर्यो,
अनिश्चित जीवनको
र बताइदियो-
भीरमा अझै रातो फरिया
अल्झिरहेको छ;
अझै धेरै बर्ष, त्यहीं अल्झनेछ;
घाम-पानीले नफाटुन्जेल,
पहिरोमा भिर नखसुन्जेल ।

बदाम-पानी बेच्ने
एउटी केटीलाई दिनभर
चपाइरहन्छन् केही आँखाहरुले ।
उ मेरी बहिनी हो ।
बाँच्नुको अनैतीक परिभाषामा,
उनिहरुले सोचेजस्तो,
आफ्नै मासु बेचेर
बाँचेकी छैन उ;
खहरे जीवन !

अल्ली पर
ओभर-हेड ब्रिजमा,
व्यापारी चिच्याइरहेछ-
अल -आएटम-पाँच, अल आएटम-पाँच .........
एकोहोरो
मिल कराए झैं ।

२०६७-०४-०१, रत्नपार्क, काठमाडौं

यथार्थको धरातलमा रहेर बाँच्ने रहर छ

2010-08-21T06:13:00.000-07:00

कल्पना तुम्रोक

साइनोको नाताले नबाधिए पनि
बाधिएको थियौ वाचाहरुको बन्धन्ले

तिमी थियौ
म, थिए
र नै यो संसार थियो
जस्तो लाग्थ्यो ।

ति बन पाखा हरियाली लाग्थ्यो
गगन चुम्बि महल अग्लो थियो ।

समुद्रको छालमा लहर थियो
किनकी तिमी थियौ, र म थिए ।

लाग्थ्यो तिमी नहुदा
यो समुद्रको छालमा
लहर नै छैन
बन पाखा हरीयाली हुने छैन
महल भासीने छ
याहा केहि हुने छैन
किनकी तिमी नहुदा
म, हुने छैन ।

एक्कासी छायो सन्नाटा
चल्यो आधि हुरी
बज्रपात भयो वाचामा
खहरेको बाढीले
फालिए एकातिर बगरमा

मनको वाटोहरुमा
पाइला खोज्दै हिडे
आफैलाई खोज्दै भौतारिए
अव तिमी छैनौ
तर.....अव म छु ।

तितो भएको
ति मिठ्या सपनाहरु भुल्दैछु
वास्तबिक्तासंग
सत्यताको जिवन जिउन सिक्दैछु ।

आहा यहाँ त
हरियाली वन पाखाको
संरक्षण गर्न बाँकिनै रहेछ
महलहरु त अझ
मर्मत गर्नु पर्नेरहेछ
कोशीस गर्दैछु ।

साच्चै आज मैले सच्चा जिन्दगी पाएकोछु
किनकी आज म, यो संसारको अस्तित्व बुझ्दैछु
संसारमा म हुनुको अर्थ खोज्दैछु
त्यसैले आज वन पाखामा हरियाली छ
समुद्रको छालमा लहर छ
गगनचुम्बि महल अग्लो छ ।

किनकी ममा यथार्तको धरातलमा रहेर बाँच्ने रहर छ ।

गजल

2010-07-27T07:59:00.000-07:00

आचार्य प्रभा

अशान्तीको,बिज रोपी,शान्ती खोज्दै,लड्यौं किन ?
बाटोभरी,इर्ष्या रोपी,हामी अघि ,बड्यौँ किन ?

आफैलाई,बैरी मानी,आज सम्म,बाँचिरह्यौँ
आफ्नै मुटु,छेँडेर नै,शूल बनी,गड्यौँ किन ?

हिमाल नै,शान हाम्रो,भन्ने कुरा,कँहा गयो ?
बैमनष्य ,पालेर पो,शत्रु बनी,ठड्यौँ किन ?

शान्ति हाम्रो, देशलाई,आवश्यक,हुनुपर्छ
अशान्ती र,अन्यायमा,हामी सबै अड्यौँ किन ?

अनमोल,बस्तु बिर्सी, हामी अन्धो,बनिरह्यौं
बनावटी,मोती टिपी,आँखाभरी,जड्यौँ किन ?

(देशकै गुनासोमा समर्पित गजल )
(रचना -अप्रिल २७ /२०१० )

ओ ! मेरी हिमाली रानी

2010-07-27T07:56:00.000-07:00

र्इश्वर चाम्लिङ

ओ ! हिमाली रानी
तिम्ले मलाई माया लायौ की ?
मैले तिमीलाई माया लाए ?
झझल्को आइरहन्छ यो मनमा
ति म्रो झलकहरू नाचिरहन्छ आँखाको नानीमा
माया बसे जस्तो छ हामीमा
ओ ! हिमाली रानी
माया बसे जस्तो छ हामीमा ।
सायद तिम्ले माया लायौ होला मलाई
तिम्ले माया लायौ भा'
किन माया लायौ म सुयोगवीर जस्तै मान्छेलाई
अब रुने भयो ति म्रो मन पारीजात भएर
चालै नपाई माया बसेको वा मैले माया लाको'भा
सायद यो ठूलो भुल भयो
म त चाँडै फर्कन्दैछु हिमाली रानी
फर्कनु पर्छ मैले त्यहि परदेशमा
अब रुने भयो यो मन पनि ति म्रो सम्झनामा
अब बग्ने भयो बलिन्द्र धारा आँशु तिम्रो तिर्सनामा
मेरी हिमाली रानी
तिम्ले इशारा गर्‍यौ की ?
मैले प्रेमपत्र लेखे ?
माया बसिसके छ हामीमा
माया कसरि बस्यो
माया किन बस्यो
त्यो त मैले चाल पाईन तर माया पक्का बसेछ हामीमा
नत्र, किन चिसो बतासले मलाई पछ्याइ रहन्छ
र म अनुभूत गर्छु हिमाली चुम्वनको
नत्र, किन म घरि न घरि उत्तर तिर तिमीलाई चिहाँउछु
र प्रेमिला मुस्कान साट्छु तिमीसँग
अझ भनौ,
भुतुक्क हुन्छु र मुस्कुराउँदै हेरिरहन्छु , मस्किरहन्छु
म हरेक चोटी मुस्कुराउँदा
तिमी पनि त मुस्कुराएकी हुन्छ्यौ
म हरेक चोटी मस्किन्दा
तिमी पनि त झन धेरै मस्किराखेकी हुन्छ्यौ
म त तिम्रो मायामा पागल भएको छु
विहानी किरणको बुर्इ चढिआएर चुमिदिउँ तिमीलाई
कि भुँइकुहिरोसँग काँत लाग्दै आएर गम्लङ्ग अङ्गालो हालि दिउँ तिमीलाई
ओ ! हिमाली रानी
तिम्ले मलाई माया लायौ की ?
मैले तिमीलाई माया लाए ?
झझल्को आइरहन्छ मनमा
तिम्रो झलकहरू नाचिरहन्छ यी आँखाका नानीहरूमा
अब रोएरै बित्ने भए ति पर्देशि दिनहरू
अब झन दुखि हुने भयो यो पर्देशि मन
ओ ! मेरी हिमाली रानी ।

२८ मार्च २०१०

औलाको बहश

2010-07-27T07:53:00.000-07:00

स्यानु पाईजा

कयौ औला चोर औलाको नामले मरे
अचेल चोर औलाहरु अदालतमा छन
आफुलाई जबर्जस्ती चोर औला भनेकोमा
उस्को वकिल बहश गर्दै थिए-
परापुर्वकालमा हर्पेको ध्यू निकालेको भरमा
कयौ पुस्ता पछिको औलालाई चोर भन्न पाईन्न
कयौले टिगर पनि यसैले दवाउछन
के तपाई भोलि शिकारी औला भन्नु हुन्छ ?
बिरताको कदर गरेर तक्मा दिनु हुन्छ ?
या अपराधी,ज्यानमार औला भनेर फाँसी दिनु हुन्छ ?
मैले माउस यसैले चलाउछु माउस औला भन्नु हुन्छ ?
बुढी औलासँग मिलेर नाक भित्रको रौ उखेल्छु
के भोली यो औला लाई चिम्टी औला भन्नु हुन्छ ।
टिगर दवाउने औलाले प्रतिवाद गर्यो
टिगर दबाउने काम मेरो हो अरुको अधिकार नखोस्दा राम्रो
प्रतिपक्षले वकिलले बिचैमा रोकेर प्रतिवाद गरे
जसरी चोर औला भन्दा तपाई को औलालाई पीर पर्छ
बुढी औला भन्दा मेरो क्लाईन्टलाई पनि पिर पर्छ
एक्कै गर्भबाट एकै दिन जन्मेका औला किन बुढी ?
फेरी औलाको लिंग हुदैन महोदय
न यो बुढो हो न बुढी न तरुनी
मेरो औलाको आपत्ती छ मोहदय
सबै भन्दा महत्व पुर्णकाम यसैले गर्छ
त्यो हो नागरिकता लिदा लगाउने ल्याप्चे
फेरी गलत अर्थ नलगाउनुस महोदय
ल्याप्चे अनपढहरु लगाउछन
यो औलालाई अनपढ औला नभन्नुस
यो भगवानले बनाएको युनिक औला हो
सन्सारमा फरक छ भने त्यो फरक यहि औला चक्रमा छ
फेरी अरु औला को आपत्ती आयो
हाम्रो औला पनि छोडाएको आलु जस्तो छैन महोदय
हामी पनि युनिक रेखा लिएर जन्मिएका छौ
अब ल्याप्चे लाउने बेलामा हामीलाई पनि स्थान दिनु पर्छ
थुप्रै बर्षको बहश पछि पनि कुन औलालाई के भन्ने
अदालतलाई निर्णय गर्नु मुस्किल छ रे
औलाहरु लाई आफुलाई मन पर्ने नाम आदालतलाई बुझाउनु भनियो।
तर कुनै औलाले पनि आफ्नो नाम यो हुनु पर्ने मस्यौदा बुझाएका छैनन्
तिन औला मिलेर चम्मच उठाउछन र चाउमिन खान्छन
पाँच औला मिलेर हुस्कीको ग्लास उचालेर पिऊछन
मुडक्डी कसेर नाक ओडारा-ओडार गर्छन
बर्षौ देखि अदालत मा छन नामको लागी
बहश र आपत्ती गर्दछन
चोर औलाको बहश
नेपालको राजनिति जस्तै गन्जागोलमा छ
जान्नेहरु औलालाई जस्तै जनतालाई जातको लागी लड्न उक्साउछन
औलाहरुलाई अदालतमा लडाए जस्तै
जनतालाई हरेक गल्लीमा राजनितकले लडाउदैछ
कहिले अन्त होला यो अन्तहीन बहश

पात्लेखेत-७, म्याग्दी

अचम्मको सम्सार

2010-07-27T07:50:00.000-07:00

दीपेन गर्बुजा

प्राकृतिक स्रोतले भरिपूर्ण
हाम्रो नेपाल
सरकार गरीब जनता धनी
कस्तो अचम्मको सम्सार ?
मेची देखी महाकाली सम्म
फैलिएका जनताहरु
सरकारी राहतको आशामा छन
सरकार भने पहाडमा
जुकाले टोके झै भएका छन्
उच्च शिर हाम्रो सगरमाथा छ
बिकास भने हात्तिको हिदाईमा छ
जल-श्रोतको धनी देश हाम्रो नेपाल
सरकार गरीब जनता धनी
कस्तो अचम्मको सम्सार ?
नया युवा-युवतीहरुलाई
बिदेसी मोहको वातवरण
सृजना नगरिदेउ
आफ्नै जन्म-भुमीमा
रोजगारको व्याबस्था गरिदेउ
रोजगारको लागि बिदेसिनु पर्ने
सरकार गरीब जनता धनी
कस्तो अचम्मको सम्सार ?

आज तिमीलाई सम्झीएर

2010-07-27T07:48:00.000-07:00

केवल गंगा गुरुङ्ग

आज तिमीलाई सम्झीएर फुल्न मन लाग्यो
तिम्रो प्रेमको लहरामा झुल्न मन लाग्यो

एक थुगाँ भए पनि मेरै लागी फुली देउ
प्रेममय रसहरु फुल भरी भरी देउ
फुल तिमी तिम्रै रसमा भुल्न मन लाग्यो
तिम्रो प्रेमको लहरामा झुल्न मन लाग्यो

सुन्दर सिर्जनाको एउटा थुगाँ तिमी हौ
माया विश्वास छ र त आज हामी छौ
तिम्रो जिवन सागरमा डुब्न मन लाग्यो
तिम्रो प्रेमको लहारामा झुल्न मन लाग्यो

लिम्वूवानको खातिर

2010-06-29T07:27:00.000-07:00

टंक सम्वाहाम्फे

सेवारो आदाङवे
हतारमा पो हुनुहुन्छ कि ?
वेफुर्सदी नै भए पनि
आउनुहोस्
किनभने अहिले देशलाई
पुन निर्माण गर्ने वेला भएको छ
लिम्वूवानको अस्तित्वलाई खोज्ने वेला आएको छ
हिउदको ठिही र वर्षाको झरीबादल सहेर
कति मेलापातमा मात्र सिमीत रहने
धनको लोभ र लालचमा फसेर
कति परदेशी मात्रै भैरहने
अव त हामीले आफ्नै लिम्वूवानको जोहो गर्नुपर्छ
र लिम्वूवानको सुनौलो भविष्यलाई खोज्नु पर्छ

आदाङवे
अव हामीले यो देशमा
आत्मानिर्णयको अधिकार खोज्नु पर्छ
हरेक तह र ताप्कामा
हाम्रो सहभागीतालाई अनिवार्य वनाउनु पर्छ
हक र अधिकारको लागि एकाधिकार चिरेर
हामी अगाडी अगाडी वढ्नु पर्छ
लिम्वूवानको लागि
हामी सवै लिम्वूहरु लड्न तयार हुनु पर्छ
किनभने हामीले
जाति भाषा र संस्कृतिको संरक्षण गर्नु छ
समग्र लिम्वू र लिम्वूवानको उत्थान गर्नु छ
त्यसैले आदाङवे
यसवेला हामीले
लिम्वू र लिम्वूवानको लागि
केहि सोचेनौ भने
लिम्वूवान राज्यको लागि
लागि परेनौ भने
मात्र इतिहास वन्नेछौ
जो हिजो लेखिएको थियो त्यस्तै
अव साच्चै लिम्वू भएर जाग्नु पर्छ
लिम्वूवानको खातिर

आदाङवे
हतारमा पो हुनुहुन्छ कि ?
वेफुर्सदी नै भए पनि
आउनुहोस्
किनभने अहिले देशलाई
पुन : निर्माण गर्ने वेला भएको छ
लिम्वूवानको अस्तित्वलाई खोज्ने वेला आएको छ

गजल

2010-06-27T05:08:00.000-07:00

सूर्यविक्रम याक्खा

अब मेरो देशमा वुद्व चाहियो
पात्तीले चोखो पार्ने शुद्व चाहियो ।

देशको विकाश रोजगार दिने ,
एउटा शमशेर जुद्व चाहियो ।

अब मेरो देशमा वुद्व चाहियो .........
कुर्सी ताक्ने ,खुट्टा तान्ने प्रथा रहे ,

फेरी दशवर्षे जनयुद्व चाहियो ।
अब मेरो देशमा वुद्व चाहियो
पात्तीले चोखो पार्ने शुद्व चाहियो ।

मिति - २०१० / ०६ / २२

समायका अनेक कथा

2010-06-27T05:06:00.001-07:00

स्यानु पाईजा

मान भन्ज्याङबाट ओरालो वाटो
गन्तब्यको क्षितिज धमिलो देखिन्थ्यो
तोक्माले अडाएका भारिहरु भित्र
खोई के छन के थाहा ?
उ त भरिया न हो
निस्तो सपनालाई रंगिन आकार
बजार पसेको बेला रंगिन मेला
हिजो मैले भन्ने गर्दथे
म मेरो कुरा सनेर कान्छी फुपु
यो केटाले गरि खान्न भन्नु हुथ्यो
लाहुरेले गाउँ बन्ने भए
मेरो गाउँमा पुरै एक गोर्खा पल्टन छ
गाउँ बन्नु पर्ने नि ?
किन गाउँ झन रित्तो छ ?
पैसाले गाउँ,देश बन्ने भए
हरेक दिन कति पैसा नेपाल भित्रिन्छ
यस्तो गाँउ के हरेर बस्नु
पैसा बोकेर गाँउनै बसाई सर्दछ
यहि बसौ भन्दा...............
स्वास्नी छोरा-छोरीले दु:ख पाउछ भन्थिन
क्रान्ती गर्नु भन्दा गाह्रो हुन्छ
आफु भित्रको शान्ती चिन्नु
शान्ती कहाँ ? छ ?
अचेल उनिलाई
एक किलो आलुको भाउले तर्साउछ
चार मुन्टो रायोले रायो बारी सम्झाउछ
महिनै पछि खस्ने बम
घरको किराया र स्कुलको फि ले सताउछ
केटाकेटी के सिक्दैछन चिन्ताले सताउछ
म कान्छी फुपुले भने जस्तै गरि खान थालेको छु

पात्लेखेत-७, म्याग्दी

राजनीतिमा जे देखियो

2010-06-22T06:16:00.001-07:00

लिलिमहाङ

छतिस सालमा पाकिस्थानमा जुल्फिकरअलि भुट्टोलाई
के झुण्ड्याईएको थियो फाँसीको लट्खरामा
बस् नेपालमा आयो राजनीतिको धमिलो भेल
जालहारीहरु लागिहाले खेल्न माछामार्ने खेल
त्यसैबेला आफुपनि सत्रवर्षे नौजवान
किन मान्थ्यो र चुपचाप बस्न त्यो मन
माछाखाने सपनामा जालहारीहरुको पछिलागियो
राजाको देशमा त्यसो गर्नुहुन्न भनि सम्झाउने
बा-आमाका अर्तिउपदेश नसुनि भेलतिरै भागियो

घोटाएर सिद्धान्त पिलाउने कामरेडहरु भन्थे
हाम्रो भविष्यमा सपनाको सून्दर संसार छ
तर लड्नुपर्ने लडाईहरु अपार छ
जित्नकालागि माकस्रवाद र लेनीनवादको
हामीसँग शक्तिशाली हतियार छ

त्यसैले लड जीवन संघर्ष हो
संघर्ष नै जीवन हो
बोलका संगित र गीतहरु गुञ्जिएका
अझै अभिलेख रहेछन मानसपटलमा कतै जस्तो
भईरहेको पाउँछु अतितलाई सम्झँदा

बिस्तारै वाढी सङिलंदै गएपिछ
पुरानै जालीले नै नदीहरु कब्जा गर्दै गयो
माछामार्न धेरै कष्टगर्न रुचि नगर्नेहरु
उसैको पछिलागेर साझेदारी खोज्न थाले
थोरैमात्र भागमा चित्त बुझाउनेहरु
त्यहि कित्तामा धमाधम लागिहाले
ठूलोभाग खोजेर अर्घेल्याईं गर्नेहरु
कोहि विदेश भागे कोहि जेल लागे
घोटाईएको सिद्धान्तको राग अलाप्ने
म जस्ता बबुराहरु मान्छेको कुहिरोभित्रै
वर्षौं वर्ष त्यतै निस्सायियौं

ढाई दशकपछि आएको ठूलो बाढीमा
गणतन्त्रको ह्वेल भन्थे मनुवाहरु
ठूल्ठूलो स्वरमा कराईरहेछन जालहारीहरु
कोहि भन्छन् यसलाई तैर् याउने नाउ मसँग मात्र छ
कोहि भन्छन् टाउको दक्षिण फर्केकोले
यसमा मेरो सर्वश्व अधिकार लाग्छ
तर फेरिपनि मान्छेहरु पुच्छर मात्र देखापरेको
चर्चा परिचर्चा गर्दै गरेको सुनिन्छ
थाहा छैन टाउको कसले बेस्कन अठ्याएको छ

धेरै भयो पूर्वका रैथानेहरुले तितेमाछामा अधिकार गुमाएको
सङ्लिएको कावेलीमा असलाको शिकार गर्नेहरु
भदौरे बाढीमा तितेमाछालाई जालो थाप्ने
तर आज उनीहरुको तमसुक बेपत्ता भएको छ
खोजिमा निस्किएका जत्थाहरुलाई
उनीहरुकै नाईके भनाउंदाहरुले
अलमलाएर दिग्भ्रमित पारिरहेका छन्
इतिहासको विरासतबाट जित्ने युद्धहरु
भडुवाहरुको कारणले हारिरहेका छन्

पहिचान र अधिकारको पुलबाट
तर्नुपर्ने जाँघर निकै नै ठूलो थियो
समुहमा मिलेर लस्करै नछुट्टिने यात्रा गर्नुथ्यो
तर भेडाबथान धपाउने गोठाला जस्ता चित्त भएकाहरु
अगुवाभई पङ्तीमा उभिदिनाले
छिचोल्न गाह्रो भैरहेको छ जाँघरहरु
किनभने तीनिहरु स्वार्थै स्वार्थको पासो थापेर
मनगढन्ते शिराबाट यात्रालाई चिरा पार्दै छन्
अभ्रक भैनसकेको मुक्तिको मियोलाई किरा पार्दैछन्

पहिचान र मानवसँस्कृतिरहित सिद्धान्त रटेर
रोटीको लागि गर्दै गरेकॊ राजनीति त्यागेर
धेरै सुन्दर अवसरहरुबाट टाढा भागेर
पुर्खौली विरासत र माटो खोज्न पाईला टेक्दा
समाईरहेको राजनीतिमा अहिले जे देखियो
भविष्यका सपना बुन्ने अशाका त्यान्द्रोहरु
नछिनुन भनेर आज कविता लेखियो

सेवारो !

यस्तै छ साथी...

2010-06-21T08:28:00.000-07:00

भानेन्द्रकुमार सम्बाहाङ्फे

यस्तै छ साथी, यहाँको हाल, बेहालै बेहाल् छ ।
क्यै भयो भने, भैहाल्छ बन्द, नेपाल जल्दैछ ।

बिहान निस्की, फर्कन घर, साह्रै नै गाह्रो छ
बँचेर हिँड्न, यहाँ त साथी, साँच्चै नै साह्रो छ
गएकी छोरी, पाठ्शाला पढ्न, फर्किन्छे फर्किन्न ?
बिग्रियो साथी, देशको हाल, भयको राज छ ।

मारिन्छन् मान्छे, सजिलै यहाँ, लुटिन्छन् सम्साँझै
बेपता पार्नु, मानिस यहाँ, भा'को छ पेशा झैं
सेवक् हौँ भन्ने, रक्षकहरु, मस्तिमा बाँच्दैछन्
त्यसैले साथी, नेपाली हामी, भा'छौं है टु'रा झैं ।

तिमी रिसाउनुको अर्थ

2010-06-16T00:23:00.000-07:00

सरोज पङ्हाङ्गो

होला
मैले केही भने
अर्थात
-
झोक्किएर
तिम्रो स्वप्निल संसारमा
लात बजारे ।
फलत :
तिमी रिसायौ
र सर्तबाट
अलग्गियौ ।

अलग्गिनुको
'अर्थ'
अर्को बाटो रोज्नु
अर्थात फेरी एउटा
शक्तिको स्रीजना गर्नु
यही न हो
-
तिम्रो र मेरो बर्तमान
र बर्तमानभित्रको
खोक्रो आदर्श ।
धेर थोर
तल - माथि
म र हामी बिचको कुरा
हिजो हामी थियौ
आज म र मेरो
भएका छौ !
अब त -
स्वतन्त्रता छ तिमीलाई
आफु खुशी चल्न सक्छौ
उडाउ
'हिट्लर' को 'यान'
हामी हेरौं ;

सक्दैनौ
मेरो प्रिय मित्र !
बिदुवा आमाइको स्वप्ना जस्तो
स्वर्निम सुहागरात -
बिना बित्थामा
अर्को स्वप्ना
बिलखबन्द हुनसक्छ
बिच बाटोमै -
फ्यात्त ......

त्यसैले
तिमी जित्दैनौ
र म पनि -
अब आउँदा युद्दहरु
हिजो जस्तो
सजिलै !
नकि -
तिमी रिसाउनुको अर्थ
-
यहाँ अर्को पर्तिस्पर्दा जन्मिनु हो
आक्रमण बड्नु र ...
एउटा ब्रिहत शक्ती टुक्रिनु हो
त्यसैले आउ !

मित्र- 'बरु तयार होउ'
अर्को परजय भोग्न -
अस्ति झैं
चुप्चाप ......

गजल

2010-06-16T00:19:00.001-07:00

दिव्य गिरी

कस्तै बलवान होस्, एक दिन गल्छ मान्छे
संसार छोडेर चीतामा हुर्हुरी बल्छ मान्छे ।

बाहिर बाहिर हाँसेको देखिन्छ ता पनि
मुढोझैँ सल्किएर भित्रभित्रै जल्छ मान्छे ।

स्वार्थी यो दुनियाँमा स्वार्थरहीत कोही छैन
मत्लव खातिर कोढीको पाउ मल्छ मान्छे ।

अवसर अवसरमा फाइदा लिन पल्केपछि
समय-समयमा आफ्नो रुप बदल्छ मान्छे ।

वैरी खोज्न टाढा जानु पर्दोरहेनछ मित्र !
आफन्तको छातीमा नै मुगी दल्छ मान्छे ।

कसैलाई गन्दैन, आफ्नो-आर्को कोहि भन्दैन
शक्तिको घमण्डले काँढा भएर फुल्छ मान्छे ।

धन, बल र शक्तिको तुजुक जब सकिन्छ
अनि पो चैतको आँधीमा रुखझैँ ढल्छ मान्छे ।

सेडा, त्रि.वि.वि., कीर्तिपुर

घाइते सिपाही

2010-06-16T00:17:00.001-07:00

अप्जसे कान्छा

अरु जस्तै हिडने तिम्रो खुट्‍टा छैन
बाँकी जीवन भर्ने बुट्‍टा छैन
देशको बाटो बनाउन हिडेथ्यौ युद्धमा
खुट्‍टा हुनेहरु तिम्रो सहरा हुने हो कि होइन

संसार हेर्ने तिम्रो दृष्टि छैन
फेरि पैला जस्तो हुने सृष्टि छैन
देशको आँखा जोगाउन लडेथ्यौ तिमी
आँखा हुनेहरुले तिमीलार्इ हेर्ने हो कि होइन

युद्धमा छुटेको अंग,आशा फर्किएको छैन
बहादुरीको तक्मा चर्कीएको छैन
देशको लागि लड्‍दा घाइते भयौ तिमी
तिम्रो तक्माले बाँकी सास चल्ने हो कि होइन

ब्रेकन,वेल्स

गजल

2010-06-16T00:14:00.000-07:00

बिष्णुनन्द चाम्लिंग

नेताहरु साह्रै भुक्छन्
एकलेअर्कोलाई थुक्छन्

संविधानको स नजान्ने
सभासद भई पुग्छन्

राजनीतिको बारे सोधे
प्रतिगामी भन्दै फुक्छन्

ढुकुटीमा आँखा गाडि
मौका छोपि सारा लुट्छन्

जनताले गुहार माग्दा
कानमा तेल हाली सुत्छन्

चुनाउ शुरु भए नेता
जनता सामू फेरि झुक्छन्

http://bishnunandacham.blogspot.com/
१७ एप्रील ०१०

बिष्णु नन्द चाम्लिंग
इन्द्रेणिपोखरि ३ खोटांग
हाल - हंगकंग
८५२-६३४०७०१४

अमर लिम्बुवान

2010-06-02T07:20:00.000-07:00

नगेन्द्र ईङनाम "आठराईली"

शीरमा छ उच्च फक्ताङ्लुङ
फैलिएका छन स्वतन्त्र सबै थूम
हिमाल,पहाड र तराईको संगमस्थल
थरीथरी आवाज एकसाथ गुञ्जन्छन
परीपरीका ताल यहाँ संगै बज्दछन
अनेकतामा एकताको प्रतीक हो
सबैको साझा लिम्बुवान
अमर ! अमर ! अमर ! रहोस
हाम्रो लिम्बुवान ! ! !

फेरि पनि एकलब्बेको औंला काटियो भने !

2010-05-19T08:22:00.000-07:00

लिलिमहाङ (२०५१)

मैले सुनेको महाभारतको कथामा
धनुवाँणका एउटा बहादुर
जसको एउटै व्यथा थियो
उसलाई जातीय कारणबाट
धनुवाँणको शिक्षा लिन गुरुबाट अस्वीकार गरियो

जुन कथामा अर्जुन जस्तो
महावीरको पनि उपस्थिति थियो
एकलब्बेले आफ्नै परिश्रमले
अर्जुनकै गुरुको मूर्ति बनाएर
धेरै धेरै अभ्यास गर्दै स्वयम् शिक्षा लियो
अन्तमा अर्जुनलाई पनि धनुविद्यामा जितिदियो

गुरुलाई असाध्येय असहृय भयो
किनभने एकलब्बे अर्कै जाति थियो
निपुणतामा अर्जुनभन्दा माथि चढ्यो
क्षेत्रीय गौरवता तल झर्‍यो
राजवंशमा ठूलो चोट पर्‍यो

धनुवाँणको चमत्कारी खेलमा अर्जुनको हार भयो
गुरुदक्षिणा भनेर दोर्णाचार्यले
एकलब्बेको बुढिऔंठा नै काटेर लियो
उनले पनि चुपचाप नै काट्न दियो
के थाहा त्यो निमुखा एकल्ब्बेलाई
त्यो त दोर्णाचार्यको एउटा षड्यन्त्र थियो

पाखण्डको महाभारत सुनेपछि
मेरो मुटु धनुवाँण भएको छ
सोझैमात्र सोच्ने मेरा दिमागहरु काँण बनेको छ
सेलाईसकेका घाउहरु फेरि बल्भिmएको छ
इतिहासको त्यान्द्रो धागोबाट
दुराचारीहरु जलाउने आगो सल्किएको छ

त्यसैले खबरदार छ मेरो तीनिहरुलाई
किनभने मेरा नशानदीहरुमा
एकलब्बे सल्वलाउन थालेको छ
अब उनी चेतनाको धनुवाँण लिएर
यहिभूमिमा जन्म लिने छन्
अब उनले धनुवाँणको शिक्षा लिन
हस्तेनापुर जानु पर्ने छैन
उनको गुरु उनको नै कुलको हुनेछ
फेरि पनि उनको औंला काटियो भने
पाखण्डि दोर्णाचार्य निर्दोष सावित भएर बाँच्ने छैनन् ।

पाँच मुक्तक

2010-05-14T07:18:00.001-07:00

दिव्य गिरी

एक
फूलले चारैतिर सुवास बहाएजस्तै
बैँसालुको शिरमा गुराँस सुहाएजस्तै
कति सुकिलो र मोहक देखिएकी तिमी
भर्खरै हिमालले बर्षात्मा नुहाएजस्तै ।

दुर्इ
सिम्सिमे बर्षाले तिम्रो देह धोएर गयो
सिर्सिरे बतासले तिम्रो केश छोएर गयो
फूलका थुँगाथुँगामा खोजेकै हो उसले
तिमीलाई नपाउँदा वसन्त रोएर गयो ।

तीन
सौन्दर्यपूर्ण ति म्रो त्यो यौवन लहलह छ
मुस्कानमा जादु छ, अधरमा मह छ
मडारिइरहेछ मायाको आँधी म भित्रभित्रै
सम्हाल, झारिदेला ति म्रो फूलजस्तो देह छ ।

चार
घाइते भएको छु तिम्रो नजरको तीरले
सुक्दै गएको छु तिम्रो पिरतीको पीरले
छट्पटाएको छु पाखामा परेको माछा सरि
घोच्नु पर्दैन अब मलाई तातो झीरले ।

पाँच
हिँड्दा हिँड्दै अनायास नयन हाम्रो ठोकियो
लाग्यो, रातमा उदाउने जून दिनमै देखियो
किन हुन्छ यस्तो उकुस्मुकुस् छाती भित्रभित्रै
कि यतिबेला बहँदा बहँदैको पवन पनि रोकियो ।

वुढीआमा

2010-05-14T07:17:00.001-07:00

सूर्यविक्रम याक्खा

युद्घमा शान्त्तिका नासोहरु
खोज्दै छिन् ,
क्षेत्विक्षत् भएका मासूका चोक्टा-चोक्टा, र
हड्डीका कुड्काहरु खिच्रिङ्ग-मिच्रिङ्ग सरी
वटुल्दै छिन् ।
चाउरीका अनुहारले टुलुक हेर्दै ,
आशुको तरेलीमा ,
सुस्केरा हाल्छिन् , ऊ खुर्इ
कपाल सेतै फुलेकी
कुप्रोपरि लौरोको साहाराले
ताते-ताते चालमा लम्किन्छिन ।
मन वहृकाएर
एक्लै फत्फताउदै
निरिह यात्रामा
गन्तव्य विहिन
फड्को मार्दै ,
नदेखिएका पासोहरु संग
खोई:शान्त्तिका नासोहरु
चिच्याईन चित्कार आवाजमा
आँखा राता-राता पारिन्
शरिरका रौहरु ठाडा-ठाडा पारिन् ,
जिङ्गग्रिङ्ग कपाल संगै जूरुक उठिन्
रिसले रन्थनिदै ,
छात्ती ठोकिन् ,
वुढीआमा ,……..!!

मोरङ्ग

प्रफुल्ल पुरूष

2010-04-21T06:35:00.000-07:00

देवु सुदामा

माथी
देउरालीको
मुल पिउनुछ
वा-आमाले
धेरै
कर गरे पनि
यसै एकसरो
जीउनुछ
कल कले
जीवनको
छेउमारी दाउंदै
तीनखपनका
हाटमेलामा
शीरको ढाका
चोमोलुङ्मा
ढल्काउनुछ
तुफान
वैंशको भलवाडी
पकन्दीसंग
कुर्लनुछ
नुनाको पौरख
गलाको मफलर
फन्को मारेर
मनहरू
सोमितहरुको
सम्झनामा
त्यसै
भुसुक्क
भुल्नुछ
फेरी हाटमा
चारान
पालाम भनेर
चेसुङ् सोमितहरूकै
चाम्रे वुकाउनुछ
रहर
सिरिपङ्घेको
उधारै भए पनि
ताना तान्नुछ
नभए
नेत्तिफुङ्वा
अधुरो हुन्छ
उता
साहेब्नीहरूको गाउँमा
गाउनुछ
सरल गीत
जीवनको
सरलैमा..सर..
अनि
थक् थाम् थाम्
थक् थाम् थाम्
रौद्र रुप
जीवनको
नाम्दाते झार्नुछ
खै
माथी
देश वनाउनेहरू
हाम्रो चतुरेमा
कौडा हान्दैछन् कि
पीङ्को पिरा
खोसाखोस गर्दैछन्
थाहा छैन
जाने वेलामा
सहिदहरूले
के भनेर
गएका थिए
प्रफुल्ल पुरूष
म

पारि गाउँको निष्ठुरी

2010-04-08T03:37:00.001-07:00

केवल गंगा गुरुङ

वादलुले छेकिदिएर हो कि ?
मायालुको गाउँ देख्नै पाइन आज
दिन बित्यो नैराश्यतामा कता कता
चस्को पर्‍यो यो मुटु माझ ।

उनको घरको टल्किएको टिनको छानोदेखि
उनको तिर्सना मेट्ने मेरो चाहना
उनको घर छेउको पाखुरीको बोट हेरी
उसको मायाको शीतलता आभास गर्ने
मेरा वर्षौदेखिका दिनचर्याहरु
पूरा गर्न सकिन आज ।

यो बर्खा सुरु भएपछि कति पीर
मेरो मनमा
उडी आउने वादलदेखि कति कति
डर मेरो मनमा
सम्हालु म कसरी मेरो मायालु मनलाई
सम्झाउँ म कसरी मनको कुरा
त्यो पारी गाउँको निष्ठुरीलाई ।

आजभोलि त आली खन्न पनि आउँदैन
वनमा चरा मार्दै पो हिड्छ कि ?
आँखाको भाका नबुझेर उसले
अन्जानैमा मलाई भुली पो दिन्छ कि ?

गजल

2010-04-08T03:35:00.000-07:00

इप्सुल मगर

जीवन मेरो रोएर बित्यो हाँस्ने रहर नभएर हो की ?
निर्धक्क जिन्दगी बाँची रह्यो मर्ने जहर नपाएर हो की ?

भैसकेछु हेला म त आफ्नै छाँयाको पनि अचेल
खोक्रो आश्वासनको भाषण छाट्न नपाएर हो की ?

आफ्नै रगतमा संगीन रोपे तर पाइन मैले सुख
सामन्तीको भाषा सवै बुझ्न नसकेर हो की ?

राम्रो निद्रा पनि रातमा ला’कै छैन मलाई
प्रगतिशिलहरुको खुट्टा तान्न नपाएर हो की ?

जीवन तेरो बेकार भयो भन्छन् साथी संगीनी
शायद उनीहरु जस्तै मस्तिमा लाइन नपाएर हो की ?

स्वतन्त्रताको लागि आवाजहरु

2010-04-08T03:32:00.000-07:00

टंक सम्वाहाम्फे

उठिरहेछन् हातहरु कस्सीएर मुठ्ठीमा आक्रोस
वालक देखि वृध्दासम्म
र उर्लिरहेछन् अनियन्त्रित खहरे खोला झै
स्वतन्त्रताको लागि आवाजहरु
वस्ति वस्ति ,गाउँ गाउँ
गाउवस्तिवाट शहरतिर
वढ्दैछन् , सर्दैछन् क्रमश आवाजका भेलवाडीहरु
जहा असंख्यौ निरीहहरुको आवाज कुल्चेर
गुड्नेहरु गुडिरहेछन् आयातित गाडीहरु माथि
घुम्नेहरु घुमिरहेछन् आरामदायी कुर्सीहरु माथि
उड्नेहरु उडिरहेछन् रमिता हेर्दै हाम्रै शीर माथि
तर आवाजहरुको स्वतन्त्र वेग लिएर
शहर पस्ने प्रतिनिधी आवाज
सपनाको मोहमा फसेर
भूलिदिन्छ गाउवस्तिका सुकोमल आवाजहरु
अनि ज्यु र हजुरीयामा
शीर निहुर्याउछ भुस्याहा कुकुरले पूच्छर तल पारे झैं
नयाँ ठाउको मादकताले गन्तव्य विर्सेर
भौतारीन्छ वटुवाले वाटो भुले झैं
र रमिते वन्छ
शहरको कुनै उद्यानमा गाडिएको निर्जीव मुर्ति झैं
यस्तै छ यहाँ भूतकालवाट वग्दै आएको
वर्तमान इतिहास
अव इतिहास कसरी भविष्यमा लेखिनेछ त्यो थाहा छैन
तर एक पेट र एक जीन्दगीको लागि
जीउदै मर्ने मान्छेहरुलार्इ
इतिहास भन्दा भोकोपेटको महत्व धेरै हुन्छ
आवाजहरु यसरी नै आवाजवाट हराउदै गए पछि
उठिरहेछन् हातहरु कस्सीएर मुठ्ठीमा आक्रोस
वालक देखि वृध्दासम्म
र उर्लिरहेछन् अनियन्त्रित खहरे खोला झै
स्वतन्त्रताको लागि आवाजहरु

हरदम यसरी नै इमान्दार आवाजहरुको विश्वास लुट्दै
भन्छन् गाउवाट शहर पस्नेहरु
अव इतिहास आवाजहरुको हातले आवाजहरु कै लेखिने छ
तर इतिहासको लेखनी सुरुआत हुदा
युध्दका सामग्रीहरु थोपरीन्छन् हाम्रा हातहरुमा
या भोक , शोक र रोगहरु
कल्पना गर्नुहोस आफै
कसरी लेख्न सक्छ यी हातहरुले साचो इतिहास ?
वाच्नुको लडाइमा समस्याले धावा वोलिसहेको वेला
इतिहास समाधान वन्दैन त्यसवेला
अलिकति सपनाको चारो छरीदिएर
अलिकति इतिहासको चर्चा गरीदिएर
त्यसको अभिमानमा
व्यर्थै फस्दै आएकाछौ युगौ देखि प्रलोभनमा
जस्ले फुकाएका छौ विस्तारै कस्सिएका मुठ्ठीहरु
र भुल्दै गएका छौ दृढ संकल्पहरु
लगाम विनाको समय घोडा हाकेर
शहर पसेका घोडचढीहरु
एकाएक भीडहरुमा विलाए पछि
फसेका छौ त्यसै त्यसै अन्योलको भुमरीमा
दिशाविहीन वनेकाछन् गतिशील हाम्रा लक्ष्यहरु
त्यसैले आफ्नो भाग्यको फैसला आफै गर्न
उठिरहेछन् हातहरु कस्सीएर मुठ्ठीमा आक्रोस
वालक देखि वृध्दासम्म
र उर्लिरहेछन् अनियन्त्रित खहरे खोला झै
स्वतन्त्रताको लागि आवाजहरु

तिम्रै सम्झना

2010-03-29T09:19:00.000-07:00

कल्पना तुम्रोक

तिमी आउछौ भन्ने आशमा
चौतारीमा एक्लै कुर्न सकिन
नयाँ बाटो रोजेर
चौतारिलाई छोड्न पनि सकिन ।

छल्किएका नयनहरु,
भिजेका परेलीहरु
एक्लै एक्लै हिडि रछु
बोकेर तिम्रै सम्झनाका तरेलीहरु ।

फक्रनु अनि फल्नु जिवन रे
के भमरा बिना फुलको अस्तित्व हुदैन र ?
किन यो मनहरु लाग्छन रित्तो रित्तो
तर कहि कतै कसैको आवागमनको पुर्वाभास जस्तो
अनि फेरि उही बियोगको कोशेली जस्तो ।

तिमी आउछौ भन्ने आशमा
मनको ढोका खुल्लै छोड्न सकिन
एक्लिएको यो रित्तो घरलाई
छोडेर हिड्न पनि सकिन ।

छल्किएको नयनहरु,
भिजेका परेलीहरु
एक्लै एक्लै हिडि रछु
बोकेर तिम्रै सम्झनाका तरेलीहरु ।

भो मलम नलगाउ घाउहरुमा
झनै पोल्छन भतभती
चर्किन्छन चरचरी
बाँच्न देउ मलाई
मेरो आफ्नै जिवन
थकित भएको यो मेरो तन ।

कोहि आउला भन्ने आशमा
दोबाटोमा कुरिन
बैरागी भइ खरानी नी घस्न सकिन
आँखाहरु टोलाइ रहे परार्इहरु आफ्ना भएन
दिल खोलेर मनको कुरा
भन्न पनि सकिन ।

छल्किएका नयनहरु,
भिजेका परेलीहरु
एक्लै एक्लै हिडि रछु
बोकेर तिम्रै सम्झनाका तरेलीहरु ।